FILM XXY

SMACHTEN NAAR OPRAH

XXY is een interessante teleurstelling, met een nieuwe, veelbelovende regisseur die verstrikt lijkt te zijn geraakt tussen haar eigen artistieke impulsen en een complex verhaal over seksuele identiteit. De film blijft dermate hangen in sfeer, suggestie en symboliek dat je tijdens het zien ervan zelfs smacht naar een Oprah Winfrey. Want Oprah zou er wel pap van lusten: een vijftienjarige hermafrodiet, Alex, die op een keerpunt in zijn/haar leven belandt en besluit te kiezen voor het één of het ander. Uurlange special. Psychologen, seksuologen, sociologen, desnoods Dr. Phil. Cameraploeg die Alex thuis volgt, interviews met ouders en vrienden. En, ta-ta: Oprah in beeld: ‘Ladies and Gentlemen, please welcome… Alex!’
Helaas, geen Oprah. Maar XXY, het Argentijnse speelfilmdebuut van de jonge regisseur Lucía Puenzo. In de rol van Alex speelt de veelbelovende actrice Inés Efron, in haar eerste grote rol, de sterren van de hemel. Zij slaagt erin de onzekerheid van Alex over haar/zijn seksuele gevoelens voelbaar te maken. Dat het hierbij blijft – dat er geen verdere verhaallagen zijn waarin de ambigue aard van de hermafrodiete seksuele identiteit diepgaand wordt geanalyseerd – ligt aan de voorzichtige benadering van regisseur Puenzo. Het is bijna alsof zij het onderwerp te sensitief, te serieus, benadert waardoor de personages nooit werkelijk tot de kern van het verhaal kunnen doordringen.
Verrassend of grensverleggend is dat verhaal niet. Programma’s als The Oprah Winfrey Show, om nog maar te zwijgen van Jensen of een willekeurige RTL-Shockdoc-achtige serie, hebben in de afgelopen jaren de grenzen op dit vlak steeds verder opgerekt. Een hermafrodiet bij Oprah? All in a day’s work. Big Brother Kelly die voor de zoveelste keer aan Robert Jensen vertelt wat ze nu weer voor spannends op de operatietafel heeft meegemaakt? Gedaan, in een aflevering van vorige week. Punt is dat een ‘afwijkende’ seksuele identiteit al lang geen maatschappelijk taboe meer is. Dat het onderwerp van het hermafroditisme met zoveel ‘ontzag’ in XXY wordt behandeld, werkt derhalve alleen maar bevreemdend.
Maar XXY is wel mooi gemaakt, en het hoge spelpeil van de acteurs maakt de film de moeite waard. Het begint met boeiende onderwaterbeelden van exotische zeeplanten, en we ontmoeten vervolgens de familie van Alex, die ergens in de duinen van Uruguay woont, waar de vader werkt als marinebioloog. Ze zijn van Argentinië hierheen verhuisd, omdat Alex steeds meer het slachtoffer van roddels en sociale druk werd. Het is een rustig leven, maar dan arriveren vrienden van Alex’ moeder voor een bezoek. Bij zich hebben ze hun zestienjarige zoon Alvaro, die zich meteen tot Alex aangetrokken voelt. Een vrijpartij volgt. Maar hoe? En wat zijn de gevolgen hiervan? Dat raakt de kern. Regisseur Puenzo werkt het allemaal heel sfeervol en serieus uit met gebruik van visuele metaforiek als verminkte zeeschildpadden. Té sfeervol. Want ergens raakt Puenzo de draad kwijt. Daardoor gaat XXY uiteindelijk meer over ontluikende seksuele gevoelens van tieners, net als Picnic at Hanging Rock (Peter Weir, 1975) en de films van Sofia Coppola, dan dat hij iets essentieels over geslacht en seksuele identiteit vertelt.

Te zien vanaf 12 juni