De Groene Live #26: Strijd om de ziel van Amerika. Kijk woensdag om 20.30 naar de live-uitzending. Meer informatie

Smerig geld

Hoe bescherm je een democratie tegen corruptie, smeergeld, omkoping, witwassen en bedreigingen met geweld? Niet alleen bij de Fifa, maar ook in Nederland gebeurt te veel dat verontrustend is.

Zaterdagavond heb ik lui vanaf de bank de finale van de Champions League gevolgd. Voetbal is een heerlijke sport om naar te kijken. Maar het is verworden tot het speeltje van een walgelijke wereld. Een wereld die zo corrupt is dat je eigenlijk de tv uit moet zetten, zodat de heren er geen geld meer aan kunnen verdienen. Stemmen met je afstandbediening, moderner kan het bijna niet.

Twee dagen later stond er in de Volkskrant een verontrustende foto. Vijf heren hadden in 2004 geposeerd voor de camera: voorzitter Sepp Blatter van de wereldvoetbalfederatie Fifa samen met vier Zuid-Afrikanen: Nelson Mandela, Desmond Tutu, Frederik Willem de Klerk en Thabo Mbeki. De foto symboliseert een diepe angst van mij: hoe corruptie de bovenwereld infiltreert. Miljoenen betaalde Zuid-Afrika voor het binnenhalen van het wereldkampioenschap voetbal in 2010. Iconen van moed en vergevingsgezindheid als Mandela, Tutu en De Klerk werden door toenmalig president Mbeki gebruikt om dat te maskeren. Althans, daar begint het ernstig op te lijken.

Dat Blatter kort na zijn zoveelste herverkiezing heeft aangekondigd alsnog op te stappen, is niet te danken aan het zelfreinigend vermogen van de Fifa. De voorzitter van de voetbalfederatie wordt democratisch gekozen, maar dat wil niet zeggen dat het er in die organisatie ook waarlijk democratisch aan toe gaat. De stemgerechtigden stemmen allerminst zonder last of ruggenspraak, maar binnen de Fifa stonden de goedwillenden machteloos. Alleen omdat een buitenstaander, de Amerikaanse fbi, op zoek is gegaan naar de onderste steen kunnen wij onze neuzen niet meer sluiten voor de ongelooflijke stank die naar boven komt.

Hoe bescherm je een democratie, ook de Nederlandse, tegen corruptie, smeergeld, omkoping, witwassen en bedreigingen met geweld? Van de Fifa naar het Haagse Binnenhof, dat is een grote stap. Maar er gebeurt hier te veel dat eveneens verontrustend is. Bovendien: hoe ontkom je in een globaliserende wereld zelf aan het maken van vuile handen als dat elders de normaalste zaak van de wereld is? En andersom: hoe houd je in die globaliserende wereld de vuile handen die elders veel gewoner worden gevonden buiten de deur?

Eind vorige week trad NS-topman Timo Huges af. Hij bleek meer te weten over het gesjoemel met informatie voor het verkrijgen van een lucratieve aanbesteding van een spoorlijn in Limburg dan hij eerder had gezegd. Persoonlijke zelfverrijking lijkt niet het geval, maar dat hier sprake was van frauduleus handelen, in de betekenis van bedrieglijk, daar is geen twijfel over mogelijk. De privatisering van het spoor mag een onzalig idee zijn geweest, dat rechtvaardigt het gedrag van de NS, Huges incluis, nog niet. De NS zijn bovendien niet het enige bedrijf dat bij aanbestedingen de boel belazert.

Hans van der Vlist, de directeur van de opsporingsorganisatie van de Fiod, repte vorige week in een interview met NRC Handelsblad over een bedrag van achttien miljard euro aan elders verdiend geld dat jaarlijks door Nederland stroomt om hier witgewassen te worden. Waaraan is dat geld verdiend, wat wordt er hier mee gedaan, wie trekken er aan de touwtjes, wie worden er mogelijk mee omgekocht?

Ook verontrustend is het nieuws dat oud-minister van Buitenlandse Zaken Ben Bot zich heeft laten betalen voor het schrijven van een brief aan het Openbaar Ministerie om een van oplichting en witwassen verdachte Libische zakenman te helpen. Bot verdedigt zich met de opmerking dat hij zich, gezien zijn reputatie, toch niet zou bemoeien met iemand aan wie een luchtje zit! Je hoort de keurige verontwaardiging als je alleen al zijn woorden leest. Maar de werkelijkheid is dat het OM nog onderzoekt óf aan deze Libiër een luchtje zit en dat de cda’er Bot zich, juist vanwege zijn reputatie, laat kopen om dat luchtje uit de wereld te helpen voordat het tot een strafzaak komt.

Ook niet om vrolijk van te worden was de serie van journalist Jan Tromp in de Volkskrant over de ondermijning van het lokale bestuur door de wietteelt in Brabant. We weten ervan, van die wietteelt, maar door nog eens op een rijtje te zetten wat er de afgelopen jaren is gebeurd laat Tromp je toch schrikken. Een aangestoken brand in het stadhuis in Waalre, een burgemeester van Helmond die moest onderduiken en hele wijken in Tilburg waar goud geld wordt verdiend met het telen van wiet en een vorm van zwijgplicht geldt. Tromp heeft veel bestuurders gesproken en concludeert dat ze dit zeggen: ‘De toestand is erger dan we zouden willen denken.’

In Den Haag gaat nog voor het zomerreces gedebatteerd worden over ‘het dikke ik’ waar minister-president Mark Rutte het onlangs in een speech voor partijgenoten over had. Lekker bekvechten over wat daar nou precies onder verstaan moet worden, of juist Rutte van de vvd dat onderwerp wel mag aankaarten en hoe groot het verschil met coalitiegenoot pvda wel niet is als het om dit onderwerp gaat.

De echte dikke ikken zullen zich verkneukelen: laat ze maar praten daar in Den Haag, wij gaan gewoon ons eigen gang. Smerig geld maakt meer kapot dan ons lief zou moeten zijn, niet alleen de wereld van het voetbal, maar mogelijk ook de democratie. Als dat geld eenmaal voet aan de grond heeft in de bovenwereld is net als bij de Fifa het zelfreinigend vermogen van de democratie zwak. Heb het daarom eens over het gevaar van die dikke ikken.

De echte dikke ikken zullen zich verkneukelen: laat ze maar praten daar in Den Haag