Smeulende structuren

Het parlement is in vlammen opgegaan. De presidentsverkiezingen verlopen chaotisch. Hoe lang houdt de oude politiek nog stand in Suriname? Het verslag van een ooggetuige.
PARAMARIBO - De brand die twee weken geleden de historische gebouwen van het Surinaamse parlement en de ministeries van Buitenlandse Zaken en Algemene Zaken volledig in de as legde, inspireerde vele politici tot bloemrijke taal. Als een ware Macbeth laat Fred Derby, vakbondsleider en voorzitter van Frontpartij SPA (Surinaamse Partij van de Arbeid) zich gaan. ‘Het symbool van de democratie mag wel verloren zijn gegaan, maar de democratie zelf leeft voort in de mensen als een brandende toorts.’

En Otmar Rodgers van de Nationale Partij Suriname (NPS) en tevens fractievoorzitter van de Frontpartijen verklaart: ‘Er is nooit een rechtvaardiging voor het in brand steken van zo'n historisch erfgoed. Net zo min als er een rechtvaardiging is voor een militair regime.’ Een verband met de perikelen binnen de VHP (Lachmons Vooruitstrevende Hervormingspartij) wijst hij evenwel als 'pure nonsens’ van de hand.
Maar onder de bevolking wordt er wel degelijk rekening mee gehouden dat de brand het gevolg is van de uit de hand gelopen strijd binnen de VHP. 'De zetel van de jaloezie is nu verbrand’, zeiden omstanders bij de smeulende resten van de voorzittersstoel van de Assemblee, een stoel die wederom aan VHP-leider Lachmon was toegevallen. Het volksvermoeden werd ver sterkt toen de volgende dag brand werd gesticht in het Lalarookhgebouw, dat genoemd is naar het schip dat de eerste contractarbeiders van India naar Suriname vervoerde. Het gebouw, in de vorm van een boeg, is weliswaar vervallen en verlaten maar is nog immer een zwaar beladen symbool voor de hindoestaanse gemeenschap. Kort voor de brand was het gebouw onderwerp van een polemiek tussen vooraanstaande VHP'ers.
IN DE POLITIEK houdt men een slag om de arm. 'Misschien is het wel de bedoeling van de eventuele brandstichters dat we maar een richting op kijken, vooral nu de macht nog niet is verdeeld’, waarschuwt Winston Jessurun, voorzitter van DA'91. Zijn partijcombinatie heeft zich samen met de Pendawa Lima gebundeld in het zogeheten Middenblok, dat met de Frontpartijen (waarvan de VHP van Lachmon en de NPS van Venetiaan de grootste zijn met ieder negen zetels) een verdeling van ministeries is overeengekomen. Het Middenblok krijgt vijf van de zestien ministeries. Dat zou betekenen dat DA'91 reeds vijf jaar na de oprichting in het centrum van de macht belandt. Als het allemaal doorgaat.
De aanvankelijk moeizame onderhandelingen verliepen na de brand plotseling voortvarend, maar zijn na de scheuring binnen de VHP nu in onzeker vaarwater terechtgekomen. 'We hebben de nodige voorzichtigheid en reserves ingebouwd’, zegt Jessurun over de verdere onderhandelingen. Door het wegvallen van vijf VHP-zetels is er nu sprake van een 'marginale meerderheid’, die al snel verloren kan gaan 'bij ziekte of uitlandig zijn van parlementsleden’. Maar Jessurun houdt hoop. Als eenmaal de president en de vice-president zijn gekozen, kunnen belangrijke zaken als begrotingen, wetten en verdragen met een gewone meerderheid worden afgehandeld.
De scheuring in de VHP werd bewerkstelligd door vijf vooraanstaande leden die hun buik vol hadden van het 'patronagesysteem’ van hun 'aristocratische’ partij. De vijf zijn, wat de huidige presidentsverkiezingen betreft, een 'stembusovereenkomst’ met de NDP van Bouterse aangegaan. En verdere nauwe samenwerking wordt in de toekomst niet uitgesloten. De dissidenten van de VHP, die met vijf van de negen zetels de meerderheid in de fractie vormden, zijn inmiddels een eigen weg ingeslagen onder het vaandel Beweging voor Demokratie-VHP (BVD-VHP).
De vijf 'verraders’ voelen zich 'bedrogen’ door de partijtop, die bestaat uit Lachmon en vier 'niet-kritische meelopers’. Lachmon heeft zijn trouwe volgelingen voorgehouden dat als zij bij de achterban de nodige voorkeurstemmen zouden weten los te peuteren, hij voor het presidentschap zou gaan. 'Dan zou hij Venetiaan wel even laten zien bij wie de uiteindelijke macht ligt. Maar toen puntje bij paaltje kwam, trok hij zich terug’, aldus een woordvoerder van de dissidenten.
DE GRIEVEN van de dissidenten richten zich onder meer tegen de uitverkoop van de partij. Tijdens de onderhandelingen over de regering werden belangrijke ministeries als Handel en Industrie, Justitie en Buitenlandse Zaken van de hand gedaan. Helemaal onverteerbaar vonden zij dat het 'produktieministerie’ van Landbouw, Veeteelt en Visserij wat Lachmon betrof bij de Javaanse Frontpartner KTPI van Willy Soemita kon blijven.
'Maar we vechten ook voor meer democratie binnen de partij’, zegt de jongste van de vijf dissidenten, Saeed Achmatallie Jainullah (26). 'We werden in het verleden slechts gebeld om te tekenen voor voordrachten waarover verder geen enkel overleg was geweest.’ De 'jongeren’ binnen de VHP willen dat meer mensen meer zeggenschap krijgen en wensen niet langer als 'stemvee’ te komen opdraven. En dat het hun menens was, lieten ze blijken door Lachmons vice-presidentskandidaat Harold Ramdhani, die zij 'niet eens kenden’, af te wijzen.
'Dit is een revolutie van jongeren en van vrouwen’, benadrukt Marijke Djwalapersad, die met haar 45 jaar de oudste dissident is en vanwege haar ervaring in het parlement de leiding over de groep heeft. Asha Singh-Koendjbihari is de tweede vrouw binnen de BVD-VHP. Vrouwen hebben weinig zeggenschap in Suriname in het algemeen en binnen de VHP in het bijzonder. Vijf jaar geleden stond Djwalapersad op een onverkiesbare laatste plaats op de verkiezingslijst. Djwalapersad is de belichaming van de geemancipeerde hindoestaanse vrouw. Ze is ongehuwd en gaat gekleed in traditionele klederdracht. Door flink campagne voor zichzelf te voeren, kwam ze dank zij voorkeurstemmen toch in de Nationale Assemblee.
Alle edele motieven ten spijt wordt de actie van de afvalligen door menigeen bestempeld als de 'revolutie van het kapitaal’. Vooral omdat zij de steun hebben verworven van de puissant rijke Atta Mungra. Mungra die de VHP-beginselen reeds met de paplepel naar binnen kreeg, geeft toe dat hij rijk is geworden ten koste van het arme volk. Ook hij heeft behoord tot de Lachmon-club. 'Als je in Mercedessen rondrijdt, ontgaat je de armoede van het volk’, zegt hij nu over die tijd.
De westelijke landbouwdistricten Nickerie en Saramacca, waar de bevolking voor meer dan zeventig procent uit hindoestanen bestaat, zijn de afgelopen tien jaar door de politiek zwaar verwaarloosd. Slechts eens in de zoveel jaar kwam er een verkiezingskaravaan voorbij, waarbij levensmiddelen werden uitgedeeld als voorschot op de komende gouden bergen. Die kwamen echter niet, de districten vielen ten prooi aan verpaupering. Mede daardoor is landelijk zeker dertig procent van de VHP- achterban overgelopen naar de NDP.
Toen werd Mungra ingezet om de drie zetels van de VHP in Nickerie 'te consolideren’. Vanuit zijn ivoren toren kwam hij voor het eerst van zijn leven 'in het veld’, waar hij geconfronteerd werd met mensen die nauwelijks te eten hadden, uit kapotte leidingen in de straat water dronken en zonder elektriciteit zaten. Samen met nog twee rijke VHP'ers heeft Mungra uit eigen zak waterleidingen opgelapt en een pomp aangelegd, een transformator voor stroom geplaatst en eten uitgedeeld. Bij vertrek werden ditmaal geen loze beloften gedaan, 'maar garantie van verlichting van de noden in Nickerie’.
Mungra wijst iedere betichting van slinksheid van zijn zijde af. 'Ik voel me geen Robin Hood. Nu ik al die ellende heb gezien, waaraan ik ook nog mede schuldig ben geweest, geef ik geld aan inspraak uit.’ Hij vergelijkt zijn bekering met die van Jawaharlal Nehru, een rijke aristocraat ten tijde van Ghandi en oprichter van de Organisatie van Niet-Gebonden Landen. Nehru’s ogen gingen open voor de armoede en ellende onder de bevolking toen hij enkele dagen met Ghandi meeliep. 'Als je bereid bent afstand te doen van je rijkdommen en macht en de laatste periode van je leven goed maakt wat je fout hebt gedaan, kom je in een hogere positie terecht bij een volgende reincarnatie’, gelooft Mungra, die zich een 'hindoe in zijn winterdagen’ noemt.
Een ontroerend mea culpa. 'Maar er moet voor gewaakt worden dat hun uitgangspunten door andere politici worden misbruikt’, stelt Jessurun, die overigens niet twijfelt aan de motieven van de vijf. Mungra heeft vooralsnog alle schijn tegen zich. Zijn verzekeringsbedrijf Parsasco is onlangs in opspraak gekomen vanwege vermeende bedrijfsspionage. Hij draagt nog altijd de smet met zich mee van de SLM-directeur die verantwoordelijk was voor de vliegramp in 1989. En in die hoedanigheid is hij ook betrapt op deviezensmokkel in een tijd dat Suriname iedere harde munt meerdere malen moest omdraaien.
Vanuit de Frontpartijen wordt de vernieuwingsbeweging dan ook gretig vereenzelvigd met Mungra. 'Het zijn nieuwe rijken die nog nooit onder hun oksels hebben gezweet’, riep vakbondsleider Derby op een SPA-bjieenkomst. 'Men dient te waken voor omkooppraktijken van mensen die dank zij onze steun zijn gekomen waar ze zijn’, liet president Venetiaan via de ether weten. 'Het doet mij pijn dat uitgerekend de mensen die ik een kans heb gegeven, mij zo verraden’, zei Lachmon verongelijkt op de buis. Dat er vooral op Mungra wordt gemikt, komt door het nog smetteloze blazoen van de dissidenten, alle vijf 'kinderen van arme ouders uit de districten’. Al deed men wel een zwakke poging Djwalapersad op grond van haar klederdracht ervan te beschuldi gen dat zij het hindoestaanse verheft boven het Surinaamse. 'Ik ben een cultuurvrouw, en in andere partijen zitten veel grotere kapitalisten’, pareert ze, 'maar er is kennelijk behoefte bepaalde mensen rood in te kleuren. We zijn blij dat Mungra ons in staat stelt onze campagne te voeren.’
WAS HET VROEGER altijd zo dat de deelnemers aan het politieke kaartenspel precies wisten hoe de kaarten verdeeld zaten, nu zijn de vijf dissidenten met een verrassende troef uitgekomen, waardoor de NDP eindelijk haar sterkste kaarten op tafel kon leggen. De verwarring was groot en de paniek nog groter. De BVD-VHP zegde toe NDP-presidentskandidaat Jules Wijdenbosch te steunen, en als tegenprestatie zou de NDP voor de door de vijf naar voren geschoven vice-presidentskandidaat, Petraab Radhakusin, stemmen. Een en ander leidde tot een vernederende afwijzing van Venetiaan in de eerste ronde van de presidentsverkiezingen. Wijdenbosch verwierf met een stem verschil de gunst van een meerderheid (24 tegen 23 stemmen). Lachmons vice-presidentskandidaat behaalde 20 stemmen, terwijl die van de dissidenten er 23 kreeg. Beide Frontkandidaten hadden 26 stemmen moeten krijgen, maar de KTPI stemde tegen, uit protest tegen het mogelijke verlies van een extra ministerie.
'Er is werk aan de winkel’, beende NPS- minister Ronald Assen van Natuurlijke Hulpbronnen weg na deze voor het Front onthutsende uitslag. En gewerkt is er die nacht, want de volgende dag behaalde Venetiaan alle 26 stemmen en Wijdenbosch viel naar 23 terug. De gelederen werden gesloten, waarschijnlijk door de KTPI toe te zeggen dat ze geen ministerpost hoefde in te leveren.
Het stond al van tevoren vast dat de nieuwe president gekozen zou worden door de Verenigde Volksvergadering - de Assemblee en de Districts- en Ressortraden te zamen - die 868 leden telt en waar een gewone meerderheid voldoende is. Maar nu is er een heftige strijd uitgebroken over wie de leden van de Districts- en Ressortraden, in de wandeling 'structuren’ genoemd, achter zich krijgt. De VHP-'structuren’ hebben inmiddels allen een vlugschrift ondertekend waarin zij 'hun volle ondersteuning aan de vernieuwingsbeweging binnen de VHP betuigen’. Hiermee is overigens niet gezegd dat ze het koppel Wijdenbosch-Radhakusin zullen ondersteunen. Ook hebben de VHP- vernieuwers de nodige steunbetuigingen gekregen van de 'structuren’ van de KTPI en NPS, die ook meer zeggenschap willen.
DE NOG STEEDS niet van het NDP- hoofdkwartier verwijderde verkiezingsslogan 'Nog even en dan meedoen, meedenken en meebeslissen’, is opeens weer actueel. Of ze bewaarheid wordt, valt nog te bezien, maar over een ding is men het vrijwel unaniem eens: de 'oude politiek’ is in haar laatste dagen. Zelfs Suriname lijkt niet te ontkomen aan de kosmische invloeden van de op til zijnde eeuwwisseling. 'We staan hier al vijftig jaar stil, terwijl we naar het jaar 2000 toe gaan’, zei een toeschouwer op straat, nadat bekend was geworden dat Venetiaan in de eerste ronde had verloren.
Vergelijkingen met het vallen van de Berlijnse Muur zijn al te horen. 'Als je niet in het gareel loopt, wordt je verbannen naar Siberie’, klaagt Mungra over de leiders van de traditionele partijen. 'En hier betekent Siberie: ervan beticht worden dat je pro- Bouterse bent.’
Met de politieke aardbeving die werd ingezet met de brand van het parlementsgebouw, is de oude politiek letterlijk op straat komen te staan. Uitgeweken naar de Hervormde Kerk moest zij boven de graven van kolonisten constateren dat als het vandaag niet afgelopen is, dan over twee jaar wel. Want meer tijd krijgt geen enkele regering die nu uit de bus komt rollen.