I am Greta, regie Nathan Grossman © VPRO

Greta Thunberg was vijftien toen ze bij het Zweedse parlementsgebouw ging zitten met een bord ‘schoolstaking voor het klimaat’. Het begon op de basisschool door een documentaire over klimaatverandering, met orkanen, droogte en hongerende ijsberen. Ze ging thuis lichten uitdoen en stekkers uit stopcontacten trekken; en, heftiger, stopte met eten en praten – symptomen van diepe depressie. Waar ze weer uit kwam door actie te gaan voeren, in haar dooie eentje. Een sneeuwbal die culmineerde in een jongerenlawine en een emotionele aanklacht tegen regeringen en parlementen op de VN-klimaattop in New York, 2019. Meisje van zeventien! Geparafraseerd: ‘Jullie komen naar ons, jongeren, voor hoop. Hoe durven jullie? Het is al dertig jaar wetenschappelijk bekend. Hele ecosystemen vallen uiteen. En jullie vertellen sprookjes van eeuwige economische groei. Als jullie tekortschieten zullen we het nooit vergeven. Er komt verandering, of jullie willen of niet.’

Dat laatste is haar eigen vlecht waarmee ze zich uit het moeras trekt, want zonder hoop valt niet te leven. Maar het is buitengewoon pijnlijk, in dubbele zin. In de zaal ‘de wereld’ die ze aanvalt. En een groot deel daarvan klapt hard. Dat zou haar ijdelheid kunnen strelen, maar die heeft ze niet. Ze voelt zich ongemakkelijk bij de selfie-vragers van alle leeftijden; bij haar popsterimago bij de jeugd; bij de machthebbers en hun paleizen. Er is dat voortdurende gevecht: gehoord willen worden door mensen die haar zowel toe-eigenen als veel te weinig doen. En onwetend zijn. Haar vader: ‘Ze weet meer hierover dan 97 procent van de politici wereldwijd.’ Zal het zestig zijn, dan nog.

Gênanter nog een bijeenkomst van de Europese Commissie. Greta spreekt bewogen (‘Wij jongeren zijn begonnen jullie rotzooi op te ruimen’). Dan Juncker, ongeïnspireerd: ‘Kleine dingen zijn belangrijk: een Europese standaard is nodig voor het doortrekken van wc’s.’ Je ziet Greta wegzakken en zelfs haar vertaalkoptelefoon af zetten. Hopeloos. Het schuilt ook in de praktijk: haar eerste internationale optreden is in Katowice, ook VN, 2018. Bij het buffet zegt ze geschokt: ‘Het enige veganistische is rijst en bulgur; volop vlees en melkproducten en de hamburgers zijn als eerste op.’ Klimaattop! Tja, Polen (en Argentinië en Franse restaurants en waar niet?).

‘Je lijdt aan asperger’, zegt een Italiaanse journalist in volmaakte botheid, al is die nog heilig bij het type schofferingen dat ze mondiaal toegevoegd krijgt van de Bolsonaro’s en Trumpen en op sociale media. ‘Ik lijd er niet aan, ik heb het.’ Later: ‘Het zou goed zijn als iedereen een beetje asperger had. Althans, inzake het klimaat.’ De zeiltocht naar New York is een lijdensweg. Ze mist haar honden en de routine. Soms danst ze. Ze schatert om een foto waar papa raar op staat bij de paus. Maar diepe ernst is de kern. Op school was ze outcast. Haar ouders zijn onbetaalbaar, vind ik. Nu nog het klimaat redden, de VN, de EU, u en ik. Het kantelpunt is bereikt, zegt Greta, Cassandra. Regisseur Grossman was al bij het begin van haar glorieuze, trieste Werdegang.

Nathan Grossman, I am Greta, VPRO 2Doc, dinsdag 13 april, NPO 2, 22.35 uur