Snelheid minderen

Het nieuwe fascisme. Hoe herken je dat? Het is in wezen heel makkelijk: overal waar men de democratische controle aan zijn laars lapt, is er iets ‘fouts’ aan de hand.

Kijk naar de opkomstpercentages in dit land bij de verkiezingen. Het is het aantoonbare bewijs van onze decadentie: alles gaat goed, we verdienen poen, dus zal het met de democratie ook wel goed gaan. We controleren niet en we maken ons alleen druk als het niet goed met ons dreigt te gaan. En dus zie je opeens dat - wanneer men het stemgedrag van de jeugd peilt - onze lieve jongens en meisjes de Centrum Democraten nu met veertien zetels in de Tweede Kamer zouden helpen. De jeugd: Spes Patria. Die vervelende buitenlanders ook! Denk je eens in hoe het met ons zou gaan als die er niet waren! Genoeg geld voor onderwijs, genoeg geld voor politie, genoeg geld voor salarisverhoging, genoeg werk ook. Eigenlijk een logische redenering - en daarom zo gevaarlijk. Democratie en logica hebben namelijk geen logisch-ethisch verband met elkaar. Als het zo is dat de meerderheid het voor het zeggen heeft, en die meerderheid wil de allochtonen weg hebben, dan moeten die allochtonen weg. Dat is democratische logica. En door die logica wordt de ethiek verdedigd en verkondigd. Je hoort ook wel eens zeggen dat een democratie juist rekening moet houden met een minderheid. Dat lijkt een aardige nuancering, maar is niets anders dan een spelregel die elke grondslag mist, omdat hij nergens in verankerd is. Het is net zo'n uitspraak als ‘er moet consensus zijn’. Wat is die consensus? De uitkomst van het overleg tussen geven en nemen? Is die rechtvaardig? Is die ethisch juist? Wie zegt dat? Een democratie is in wezen een zwak systeem, maar het beste dat we hebben. De uitkomst van een democratisch proces levert een argument op dat niet het beste genereert, maar wel het meest rechtvaardige - er is in ieder geval een meerderheid die dit wil. Het recht van de sterkste. Het begrip 'de sterkste’ krijgt hier een kwantitatieve norm mee en niet een kwalitatieve. En juist op het breekpunt van kwaliteit en kwantiteit voelt de fascist zich lekker. 'Het zou toch veel beter zijn, niet alleen voor ons, maar ook voor ons land, wanneer… die allochtonen weg zouden gaan, die joden eens wat minder praatjes zouden krijgen, de politie eens wat harder zou optreden, we moordenaars gewoon de doodstraf zouden geven… Dat willen we toch eigenlijk allemaal…’ Wat ook zwak is van onze democratie is dat het enig verstand vereist, enige kennis van zaken, uitgangspunten, theorieën, opvattingen. Wat je ziet, is dat we wel steeds knapper worden (we kunnen mensen naar de maan brengen), maar met onze theorieën en onze opvattingen kunnen we niet overweg. Dan zegt er weer een dat de Grote Verhalen niet meer bestaan, dan zegt er weer iemand dat God wél bestaat - het is allemaal best als ik maar geld verdien of gelukkig kan zijn. Hoe te denken? Het is verdomd moeilijk om in een maatschappij die financieel-economisch steeds beter draait, je democratische gezindheid te handhaven. Wetenschappers denken niet democratisch, kunstenaars denken niet democratisch, sporters denken niet democratisch, managers denken niet democratisch - en waarom niet: omdat, als ze dat wel zouden doen, er geen wetenschap, kunst, sport en bedrijfsleven zouden zijn. Als de democratie het in de wetenschap voor het zeggen zou hebben, zou alles gemaakt zijn door God, Marx of Hitler. Democratisch denken betekent namelijk genoegen nemen met een mindere positie. Snelheid terugnemen. Afzien van materie. Leven volgens normen en waarden die haaks staan op wat we om ons heen zien. Democratie is noodgedwongen zwakte accepteren. Wie leert ons dat? En is dat wel verstandig?