So long, lone ranger!

Het leek op een soort Caribisch uitdrijvingsritueel, het optreden van een drumband waarmee afgelopen zondag in theater De Veste in Delft het de laatste evenement van de VVD-campagne werd afgesloten. Oorverdovende trommels en trompetten dienden kennelijk de duistere geesten uit de recentste enquˆtes (de VVD derde partij achter PvdA en CDA) terug in de fles te duwen. ‘Toch weer wat anders dan die Dixieland’, merkte een bezoeker tevreden op. ‘Je moet er alleen geen kater bij hebben.’ Kennelijk is de angst voor een grote nederlaag nog steeds niet weg. Duister voorteken is de keuze van de lokatie van het VVD-feest op verkiezingsavond: Madurodam.

In Delft trad de liberale jongerenvereniging JOVD op als organiserend comitÇ, en de jongens en meisjes van de club zetten werkelijk alles op alles om Bolkestein een hart onder de riem te steken. Groot Bolkestein, zo heete het evenement. Op het propagandamateriaal werd Bolkestein (‘Al zeven jaar lang de pater familias’) afgebeeld in een Heer Bommel-jas. 'Hij zorgt voor een goede, vredige sfeer binnenshuis’, aldus de JOVD-folder. 'Schrijft boeken en leest veel in zijn omvangrijke bibliotheek. Doet buiten de deur regelmatig van zich spreken door het doen van krasse uitspraken.’
Iedere uitgesproken zin van de leider op het podium in De Veste werd door een hondstrouwe claque beloond met een ovatie. Partijvoorzitter Hoekzema, ook aanwezig, ging er zelfs telkens weer voor staan. Het leek op een eerbetoon, alsof het de laatste keer was dat Bolkestein voor zijn partij op het podium stond. Duidelijk werd in ieder geval dat Bolkestein in JOVD-kringen niet stuk te krijgen is. Als een oudere Backstreet Boy in driedelig blauw werd hij aanbeden door de JOVD-meisjes, die met een verrukt gelaat ieder woord van de grote liberale voorganger opzogen. Met zoveel geprojecteerde warmte kon de zichtbaar vermoeide VVD-leider niet achterblijven. Zelden werd er bevlogener voorgedragen van de autocue. Campagneleider Cornielje zag het glunderend aan.
Samen met Jan Lenferink keek Bolkestein terug op de campagne en de afgelopen vier jaar Paars. Waarom moest het allemaal zo tam, vroeg de Rur-spreekstalmeester zich af. Hij herinnnerde aan Lloyd Gorge, de Britse politicus die eens over een tegenstrever in het parlement zou hebben opgemerkt dat deze 'weliswaar besneden was, maar dat men het verkeerde stuk had weggegooid’. Waarom konden dat soort dingen nu niet in Nederland? vroeg Lenferink. Bolkestein bekende dat hij af en toe best zou willen, maar het klimaat in Nederland belette het. 'Het gaat er hier toch altijd om of de dominee wel zwaar genoeg is’, aldus Bolkestein. 'Ieder woordje wordt gewogen. Ik durf ook bijna niets meer.’
Dat bleek. Bolkestein is, hier en daar een uitschieter daargelaten, gaande de campagne telkens een toontje lager gaan zingen, terwijl Kok juist een tegengestelde beweging maakte en De Hoop Scheffer al helemaal steeds feller op de Bolk gebeten bleek. In Delft leek Bolkestein zijn buik vol te hebben van de campagne. Politieke aanvallen ging hij nauwelijks aan. Beloften voor de komende kabinetsperiode durfde hij al helemaal niet meer te geven. 'Ik geef alleen nog maar garantie op stofzuigers’, klonk het wat verslagen. Hij wilde alleen beloven dat Winnie Sorgdrager - door Thom de Graaf net uit de D66-trojka gegooid om de aanstormende wolven van de pers tevreden te stellen - niet meer zal terugkeren in een eventueel nieuw paars kabinet. Maar ja, daar zijn geen profetische gaven voor vereist.
En Pronk? wilde Lenferink weten. 'Als het moet’, was het afgemeten antwoord. Bolkestein merkte later nog op dat Rosenm”llers idee om een ministerie voor Migratie op te richten helemaal zo gek nog niet was. 'Dan kan dat van Ontwikkelingssamenwerking gelijk worden opgeheven.’
De toch al niet ideale verhoudingen tussen Pronk en Bolk daalden verleden week tot het nulpunt toen de PvdA-minister samen met Ed. van Thijn in de Volkskrant fel uithaalde naar de liberale plannen voor de asielzoekers. In dat stuk werd Bolkestein van 'kilheid en onbegrip’ beschuldigd.
Lenferink maakte het Bolkestein niet al te lastig. Hij gaf alleen een sneer naar de publieke huldebetuiging op de Vara-tv die de VVD-leider had gekregen van ex-Veronica-collega Tineke de Nooy. Die had bij Sonja Barend gezegd dat het zo moedig was dat Bolkestein tegen de buitenlanders predikte. Lenferink: 'Dan is Kok met Blair toch een stuk beter af.’
De affaire-Van Baalen, de merkwaardige terughoudendheid in het benoemen van zijn ambitie om premier te worden, de woede in het Duisenberg-debat, ze bleven allemaal nagenoeg buiten beschouwing in Delft. Misschien kunnen we binnenkort allemaal nog eens lezen wat er werkelijk door Bolkestein is heengegaan gedurende de afgelopen weken. Want uitgever Prometheus komt in september 1998 al weer met een nieuw Bolkboek! Dit keer een verslag van de verkiezings- en formatieperiode. Haags duet gaat het heten, en het wordt geschreven in samenwerking met Margriet Brandsma, politiek verslaggeefster van het NOS-Journaal. Gegeven de toch tragisch verlopen VVD-campagne zou het weleens het spannendste Bolkboek tot nog toe kunnen worden - een Grieks drama, een thriller en een tearjerker tegelijkertijd.