De dood van Osama bin Laden

Souvenirs voor het hiernamaals

Het past precies, de tijdlijn van het Midden-Oosten in Castrum Peregrini aan de Herengracht in Amsterdam.

Medium kunst 20  20kepa 20garraza 20the 20burial 203 20 study  202016 20oil 20on 20canvas 2070x100cm 20courtesy 20the 20artist

De jaren lopen er van de neergang van het Ottomaanse Rijk tot de aanslagen in Brussel op 22 maart jl. Maar lettertypen zijn zo groot en klein te maken als gewenst – de geschiedenis zet zich voort en wij passen en meten haar in.

Als de moderne tijd draaide om het vertellen van de waarheid, dan gaat het heden over het vertellen van een goede leugen, schrijft de Spaanse curator Paco Barragán in zijn inleiding bij de curieuze tentoonstelling die hij samenstelde over de dood van Osama bin Laden (‘obl’). De leugen van die geschiedenis ziet hij op drie momenten: in de beroemde foto van de president en zijn gevolg in de Situation Room (‘The Reenactment of a Fiction’), in het verslag vanuit het complex waar Bin Laden werd uitgeschakeld, de Abbottabad Compound (‘The Reconstruction of the Fiction’) en in de speelfilm die daarover gemaakt werd, Zero Dark Thirty (‘The Fiction of the Fiction’). Zo’n veertig kunstwerken roeren in de omvangrijke fictie rond de schimmige feiten: anders dan bij Saddam verdween Bin Ladens lichaam linea recta in zee.

Tussen de kunst en verzamelingen naturalia en etnografica van Gisèle van Waterschoot van der Gracht, die tijdens de Tweede Wereldoorlog in Castrum Peregrini onderdak bood aan kunstenaars, duikt zijn hoofd weer op. Nu eens niet op het beroemde schilderij van Marlene Dumas, met die waterige ogen die je op het verkeerde been proberen te zetten, dat van menselijkheid, maar vastgelegd door Shepard Fairey, Ronald Ophuis en een aantal Spaanstalige kunstenaars. Het levert nieuwe confrontaties met andere ogen en lippen, obl in leven en in dood, zijn baard vol en hoekig, zijn lichaam in een wit laken een moment voor de val in zee. Het is fijn gissen binnen de grenzen van waarschijnlijkheid. Maar hij poseert ook zelf op een groepsfoto van Roy Villevoye, als martelaar gedrukt op de T-shirts van de mannen voor de camera, met vliegtuigen als vlinders om zijn hoofd.

Onderdeel van de tentoonstelling is een indrukwekkende stapel documenten. De speech van president Obama bij het aanvaarden van de Nobelprijs voor de Vrede (‘Our actions matter, and can bend history in the direction of justice’). Een artikel uit The Guardian dat in oktober 2001 constateert dat de wereld voorgoed veranderd is. Een artikel uit The New York Times uit maart 2016 met de kop ‘The Little We Know About the Jihadists in Our Midst’. Barragán bracht de Engelstalige boeken bijeen die in Abbottabad werden aangetroffen. Noam Chomsky, Paul Kennedy – de hele wereld zocht naar hem en hij keek naar ons.

Kunstenaar Nedko Solakov laat hem ten slotte nog wat zeggen. Op een van zijn tekeningen zien we de geest van de terrorist een verzameling miniatuur wtc-torens schikken, ‘souvenirs voor het hiernamaals’. Hij mompelt dat hij deze keer zelf de opbrengsten wil opstrijken, en niet de Amerikanen.


Read My Lips! The True Story behind the Representation of the Death of Osama bin Laden, t/m 9 juni in Castrum Peregrini, castrumperegrini.org

Beeld: Kepa Garraza, The Burial 3 (study), 2016. Olie op canvas, 70 x 100 cm (Kepa Garraza / Castrum Peregrini)