Spaanse tolwegen duur betaald

Barcelona – Stel u rijdt in uw auto door Spanje. Om uw bestemming te bereiken (zeg Madrid of Sevilla) kunt u op zeker moment kiezen tussen een snelweg waarvoor u tien euro tol per honderd kilometer moet betalen, en een autosnelweg die gratis is.

Op beide routes mag u even hard rijden. De afstand die u aflegt verschilt niet, want de snelwegen in kwestie liggen pal naast elkaar. Welke route kiest u? Als u de gratis route kiest (die overigens grotendeels door EU-fondsen, oftewel door uzelf, betaald is), doet u hetzelfde als bijna alle Spaanse automobilisten. Niemand die de tolweg uit eigen zak moet betalen rijdt eroverheen. Het gevolg is dat een tiental Spaanse tolwegconcessies – joint ventures van bouwgiganten en banken – failliet is. Ze komen bijna vier miljard euro te kort.

Het gaat om consortia van beursgenoteerde bedrijven. Konden zij niet bedenken dat de tolwegen die zij gingen aanleggen en exploiteren weinig kans op zakelijk succes hadden – in tegenstelling tot de lucratieve tolroute zonder gratis alternatief langs de Middellandse Zee? Natuurlijk hebben zij dat wel bedacht. Alleen maakte dat niet uit. De Spaanse staat stond namelijk garant voor een minimale verkeersstroom en dat was voldoende om de investering aantrekkelijk te maken. Architect van deze politiek was José María Aznar, voormalig premier van de rechtse Volkspartij (pp) en partijgenoot van de huidige premier Mariano Rajoy. Onder Aznar zijn bijna al die rampzalige tolweg­projecten in gang gezet. Aznars vriend Florentino Pérez van bouwbedrijf acs (en voorzitter van Real Madrid, waar Aznar en Rajoy toevallig ook fan van zijn) is een van de bevoordeelden.

‘Spanje is niet langer het achterlijke land dat altijd maar klaagt, we zijn een modern en welvarend land’, zei Aznar toen hij in 2003 de tolweg tussen Madrid en Guadalajara opende. De moderniteit zat ’m in de private financiering van de snelweg. Dat was een ‘garantie voor een efficiënter beheer’.

Tien jaar later weten de Spanjaarden hoe ­efficiënt de Volkspartij omgaat met gemeenschapsgeld. Zij kunnen opdraaien voor de vier miljard euro die de tolwegen tot nu toe tekortkomen. Het is de schuld van een ‘onverwachte terugval’ in een verkeersstroom die nooit bestond.