TONEEL

Spel met herinneringen

Ko!

Zijn naam valt pas na ruim een uur, Ko van Dijk, de toneelspeler die in 1978 op 61-jarige leeftijd stierf, een van de laatste acteurs die een Haagse Staatsbegrafenis kreeg (door Joop van den Ende georganiseerd), inclusief een chapelle ardente in de Koninklijke Schouwburg en tienduizenden bewonderaars die hem daar en langs de route een laatste groet brachten. Net als over illustere voorgangers in zijn vak als Sarah Bernhardt, Edmund Kean, Solomon Michoels en Mary Dresselhuys is er nu een toneelstuk over Ko van Dijk, of liever over de legende die hij bij zijn leven was. Of misschien betreft zijn optreden in Ko! wel het spook van Ko van Dijk dat in de levende have van een bewonderaar is gevaren en daar niet meer uit wil. In die zin is de voorstelling Ko! ook een verhandeling over wat toneel met een toeschouwer kan doen.
Toneelspelers hebben vreemde kostgangers onder hun publiek en deze naar Ko genoemde bewonderaar is zo’n schreefganger, die alle rollen kent, alle interviews heeft gelezen, memorabilia verzamelt als een ander vroeger sigarenbandjes en eindeloos naar de grammofoonplaten heeft geluisterd – jawel, dat had je een jaartje of dertig geleden, vinyl met Ko van Dijk, op de ene kant de slottoespraak van Danton in zijn proces, op de flipside de lijkrede van Marcus Antonius, menige grammofoonnaald heeft zich op Ko van Dijks formidabele basbariton deerlijk verstuikt. De Ko van Ko!, die dus niet Ko is maar de toneelspeler Titus Muizelaar die een bewonderaar van Ko speelt met het sprekend fantoom van Ko in zijn ribbenkast (bent u daar nog?), wordt wakker in Zwanezang van Tsjechov, compleet met de souffleur die ook in die eenakter voorkomt, hier gespeeld door good old John Leddy (nog steeds een heerlijk acteur) die net zo’n bewonderaar van Ko speelt (‘nog één keer die Danton van hem horen’, verzucht-ie ergens). Ze zetten met z’n tweeën het spel op de wagen. Daaraan mee doen ook een jongedame die de werkster speelt (een heerlijk geaarde Lieke-Rosa Altink) en een jongeman (een sterk acterende Daan Schuurmans) die zegt dat hij de zoon van de namaakacteur is, die hem de realiteit probeert in te masseren, namelijk dat-ie ooit handelsreiziger is geweest, niet die in garen, band & kousen van Arthur Miller die Ko van Dijk zo ongelooflijk mooi speelde indertijd, maar gewoon in het type stofzuigers waar de werkster ook mee rondzeult.
Het ingenieuze spel met herinneringen (een jaar geleden in ruwe vorm door Dick van den Heuvel opgeschreven voor een amateurgezelschap) is doorspekt met toneelscènes waarin hoogtepunten uit de imposante speelloopbaan van Ko van Dijk voorbijkomen, waaronder Herfst in Riga, waarin hij zijn laatste rol speelde, Requiem voor een zwaargewicht, dat voor de televisie werd gemaakt, net als Karakter naar Borderwijk en niet te vergeten Pancreas Duif uit Heijermans’ Schakels. De omstanders van Ko uit Ko! doen meteen mee als er zo’n scène aanvangt, ze denken Ko die niet Ko is op deze manier uit een toneeldroom te helpen en houden die droom er juist door in stand. Zodoende tillen de makers onder leiding van regisseur Titus Tiel Groenestege de onderneming uit boven dat van een gezelschapsspel (‘waaruit is welke scène?’) voor liefhebbers. Ko! is eigenlijk een eenvoudige maar indringende hommage aan de geheimen van het toneel, die Ko van Dijk steevast aldus samenvatte: ‘Toneelspelen is niet te begrijpen. Het is een wereld apart. Een groot acteur komt zelf nog niet eens achter het mysterie van zijn eigen vak.’

Ko! speelt nog tot 16 januari overal in het land; www.stichtingbeeldenstorm.nl