Blank Out & Only the Sound Remains

Spel van schaduwen

De twee belangrijkste wereldpremières in het jonge Opera Forward Festival, Blank Out van duivelskunstenaar Michel van der Aa en Only the Sound Remains van de Fins-Franse componiste Kaija Saariaho, gaan allebei over de grens tussen leven en dood, die definitief is, maar die we daarom met alle mogelijke middelen trachten aan te tasten en breekbaar te maken.

Medium blank 20out003

Michel van der Aa (1970) is niet alleen componist, maar ook librettist, regisseur en technisch veelkunner. Hij schrijft in Blank Out heldere, welluidende en expressieve muziek voor de Zweedse sopraan Miah Persson, die deze eerst glasstrak zingt zonder enige begeleiding, dan in duet en zelfs trio met zichzelf. Zij begint met losse woorden, maar die blijken in een verhaal te passen: over een moeder van wie, ooit, in 1976 het zoontje van zeven jaar is verdronken in de zee. Maar is dat wel zo? Als driedimensionale, zeer levensechte verschijning zien we het jongetje nu als volwassen geworden man (bariton Roderick Williams). Wat hij zingt geeft een ander beeld van het gebeuren, hij suggereert dat het zijn moeder is die verdronk bij een poging hem te redden. Maar verderop blijken, ook door het gebruik van de mooie teksten van de Zuid-Afrikaanse dichteres Ingrid Jonker, andere interpretaties evenzeer mogelijk: zelfmoord, een auto-ongeluk?

Je kunt ook ophouden te zoeken naar de ene, juiste interpretatie van al die beelden: een eenzame boerderij, een dijk, een Volkswagen, stenen, bladeren, een badkuip die oneindig wordt weerspiegeld. Je kunt ze ook zien als al die reflecties en letterlijke verbanden die iemand voor ogen kunnen komen die achteraf probeert te bedenken wat er fout is gegaan en die beseft hoe doden en levenden toch verbonden blijven.

De muziek van Kaija Saariaho (1952) in Only the Sound Remains is subtieler en gevarieerder, maar ook minder grijpbaar. Zij heeft twee door Ezra Pound vertaalde Nôh-spelen op muziek gezet. In de eerste daarvan, Always Strong (Tsunemasa), zien we een boeddhistische monnik (bas-bariton Davone Tines) die een offer brengt voor een geliefde, jong gesneuvelde held en daarmee zijn geest oproept (in de ijle gestalte van countertenor Philippe Jaroussky). Deze blijkt net zo te verlangen naar de levenden als de levenden naar hem. Regisseur Peter Sellars geeft dat heel mooi weer door een spel van hun schaduwen op een enorm, doolhofachtig schilderij van de Ethiopisch-Amerikaanse kunstenares Julie Mehretu. De schaduwen komen uit elkaar voort, omvatten elkaar, gaan in elkaar op.

Het tweede Nôh-spel Feather Mantle begint met een visser (Tines) op z’n bootje in de vrije natuur, hij ziet in een boom een verenmantel hangen, die hij meeneemt en niet terug wil geven aan de engel van wie hij is (Jaroussky). Een fraai dansende danseres (Nora Kimball-Mentzos) moet de oplossing bieden, alsof de kunst kan proberen te bemiddelen tussen het materiële van de visser en het spirituele van de engel en tussen de levenden en de doden.

Blank Out is nog te zien t/m 25 maart en Only the Sound Remains t/m 29 maart. Zie: operaballet.nl of operaforwardfestival.nl

Beeld: De opera Blank Out van Michel van der Aa- MARCO BORGGREVE /DE NATIONALE OPERA