Spiegel van Duitsland

Berlijn - Wie niet van krimi’s houdt, heeft op zondagavond een probleem in Duitsland. Bij vrienden wordt gezamenlijk Tatort gekeken. Het café om de hoek? Tatort op groot scherm. Ook kwaliteitsmedia wijden er uitgebreide voor- én nabesprekingen aan.
Afgelopen weekeinde vierde Tatort zijn veertigjarig bestaan. Sinds 1970 zijn bijna achthonderd afleveringen verschenen. Het hoogste marktaandeel werd in 1974 bereikt met 74 procent, maar ook tegenwoordig nog gaan elke zondag om 20.15 uur zo'n acht miljoen Duitsers ervoor zitten. Het geheim? Ten eerste heeft Tatort geen vaste makers. Iedere regionale omroep heeft zijn eigen variant. Tussen de Berlijnse Tatort en die van München of Münster zit een wereld van verschil: grootstedelijk of dorps, links of rechts, met in de hoofdrol burgerlijke commissarissen of proletarische rouwdouwers, zoals Schimanski in de jaren tachtig. Elke Duitse kijker heeft dan ook zijn eigen lievelings-Tatort.
Daarin schuilt meteen een tweede verklaring voor het succes van de serie. Tatort heeft de naam heikele onderwerpen aan te roeren. Toen schrijver Martin Walser in 1989 eens het draaiboek leverde, kreeg hij prompt boze Sinti en Roma op zijn dak die hem beschuldigden van racisme. Hetzelfde gebeurde in 2007 nog met de alevieten. En omdat iedereen lijkt te kijken, biedt Tatort een ideaal referentiekader. Zoals toen een collega-journalist vorig jaar zijn chef probeerde uit te leggen wat de rode draad was van een stuk over arbeidsomstandigheden in discountsupermarkten. ‘Aha, zoals in die Tatort-aflevering over Lidl?’ 'Ja precies, van februari!’
Niet voor niets heet Tatort meer een 'maatschappelijke spiegel’ te zijn dan een gewone krimi. Dat imago werd ook door de jubileumuitzending in ere gehouden. De plot vertoonde duidelijke overeenkomsten met de op dit moment lopende rechtszaak tegen voormalig RAF-lid Verena Becker. Zij wordt verdacht van betrokkenheid bij de moord op openbaar aanklager Siegfried Buback in 1977, maar haar is wellicht jarenlang de hand boven het hoofd gehouden in ruil voor waardevolle inlichtingen over de RAF. In Tatort liep het zondag slecht af voor het Becker-personage. Daarbij kreeg het verjaardagsfeestje zowaar een oranje tintje: het was uiteindelijk een Nederlands stel - 'kopje koffie, commissaris?’ - dat haar in opdracht van de Duitse geheime dienst liquideerde.