Kunst

Spierballenvertoon

Kunst: Bling

Als je de muziek er niet bij hoort, doen de videoclips op de tentoonstelling Do the right bling bijna vertederend aan. De muziekfilmpjes van hiphoppers als Run DMC, Notorious BIG en 50 Cent maken eens te meer duidelijk hoe de commerciële bling-scene een dankbaar platform biedt voor kansarme Afro-Amerikaanse jongeren, die hun Pietje Bell-achtige kwajongensfantasieën willen uitleven. In flitsende clips gaan ze moeiteloos op de vuist met rivaliserende gangs, ontsnappen ze aan politieachtervolgingen en rappen ze er ondertussen in hun kekke outfits flink op los.

De tentoonstelling over bling die op dit moment in Stedelijk Museum ’s-Hertogenbosch te zien is bevat prachtige voorwerpen die de hedendaagse idealen uit deze videoclips illustreren. Een tekening van de vrouwelijke rapper Lil’ Kim van Erik van Lieshout en foto’s van hiphopgrootheden van Janine Gordon vestigen de aandacht op de muzikale basis van de bling-cultuur. De agressie en gewelddadigheid van de hiphopunderground worden verbeeld door werken als die van Rhonda Zwillinger, die pistolen verwerkte in een verder truttige vaas. Het ideaal van (bewegings)vrijheid dat hiphop van origine uitdroeg, komt in de tentoonstelling onder meer tot uitdrukking in een met Swarovski-kristallen bedekte low rider fiets van Ben Wilson. En verder zijn er talloze sieraden en accessoires die qua stijl en uitvoering precies passen in de huidige bling-hype: de glitter en glans van overdreven flonkerende kettingen, ringen en kleding, waarmee het grote publiek bling toch vooral associeert.

Want bling is voor wie niet dagelijks aan mtv en tmf gekluisterd zit doorgaans een nogal schimmig fenomeen, een voorbeeld van een typische jongerencultuur, die zich manifesteert via het spierballenvertoon van opzichtige sieraden. In die zin past de bling-rage bij een geglobaliseerde kapitalistische samenleving, waarin multinationals en stoerdoenerij de dienst uitmaken. De documentaire waarmee de tentoonstelling in Den Bosch opent, laat echter zien dat hiphop in de begindagen een emancipatoire agenda had, waarin maatschappijkritiek, het vechten tegen onrecht en armoede en het ontsnappen aan de uitzichtloosheid van de getto’s centraal stonden. Naarmate de stroming aan populariteit wint, gaan deze idealen echter verloren en valt de bling-levensstijl steeds meer samen met de krachtpatserij van coole rappers. Een animatie van Matt Vescovo, waarin het leven en de dood van bling wordt verteld, laat deze vulgarisering op vermakelijke wijze zien.

Inmiddels zijn we op een moment gekomen waarop bling niet alleen verdedigd wordt door voorstanders van het eerste uur of wordt omarmd door trendgevoelige jongeren die zich identificeren met het hippe kleedgedrag van bling-sterren. Er komt ook vanuit verschillende hoeken kritisch commentaar op het materialisme van de commerciële inslag die bling heeft gekregen. Do the right bling laat vooral het kritische geluid horen en dat levert een afwisselende verzameling van heerlijk ironische en satirische kunstwerken op. Van Peter Stel is een leren riem te zien met een glitterende gesp die het woord «twijfel» spelt, een door Eric Wie ontworpen autogadget heeft het logo van Audi omgesmeed tot de letters «dope» en sieradenontwerper van the rich and famous, Otazu, pimpte brommerhelmen voor een Vespa-dealer. De typische attributen van bling-fans lijken soms al te overdreven om echt te zijn, maar de kunst die zich heeft laten inspireren door de hype is minstens zo oogverblindend.

Do the right bling: bling bling van straatcultuur tot miljarden industrie

Stedelijk Museum ’s-Hertogenbosch, tot en met 11 juni 2006