Televisie: ‘Exit Slotervaartziekenhuis’

Spoedeisende hulp

Sarah van der Lely in Exit Slotervaartziekenhuis © VPRO / Stef Tijdink

Je gaat een coschap interne geneeskunde lopen. Spannend. Maar als na anderhalve week uitstel van betaling wordt aangevraagd, de spoedeisende hulp plots wordt gesloten en intensivecarepatiënten naar elders worden gebracht, krijgt ‘spannend’ voornamelijk onaangename dimensies. De coassistent heet Sarah van der Lely, het ziekenhuis Slotervaart, dus u weet hoe het is afgelopen.

De eerste impuls van Van der Lely was die van een journalistiekstagiaire: gaan filmen. Dat deed ze bij personeelsbijeenkomsten waar de autoriteiten niet veel meer deden of konden doen dan spijt betuigen, vergeefs paniek managen en machteloos begrip tonen. Begrip voor mensen die in de positie verkeerden van iedereen die in fabriek of kantoor plots op straat komt te staan en daar boos over is, maar die bovendien ontsteld zijn over het lot van hun radeloze patiënten voor wie ze ooit dat beroep gekozen hebben. Maar ja, sinds patiënten klanten zijn, mogen we misschien niet meer mopperen. Of moeten we juist tieren tegen de heilloze gevolgen van neoliberalisme, losgelaten op de zorg.

Van der Lely beperkte zich niet tot registreren, maar sloeg aan het interviewen: betrokkenen en deskundigen. Ze wilde begrijpen hoe dit in godsnaam mogelijk was. Sommige beelden zijn overduidelijk die van een amateur, andere opnamen van ziekenhuisruimtes en gesprekken zijn professioneel en kennelijk gemaakt toen besloten was de ervaringen en beelden van Sarah te gebruiken om er een Tegenlicht-aflevering van te maken. En nee, dat is geen kritiek: beelden van binnenuit, op plekken waar geen documentairemaker bij kan zijn, zijn goud waard. Alleen al de wanhopige vraag van een personeelslid wanneer er enige aandacht komt voor hún geestelijk welzijn, nu zij de radeloosheid en angst van patiënten ‘mogen’ opvangen, rechtvaardigt alles. Esthetiek valt in het niet bij authenticiteit.

Maar de kracht van de film schuilt toch vooral in de weloverwogen betogen van alle talking heads, die het optimisme dat Tegenlicht meestal als morele plicht ziet behoorlijk temperen. Dat er veel structureel mis is in financiering en cultuur van het ziekenhuiswezen wordt weer akelig duidelijk. Aan het woord komen patiënten en verpleegkundigen (hun namen nog niet in beeld in de voorlopige versie die ik zag), een internist van het Slotervaart (Marcel Soesan), emeritus hoogleraar hematologie en voorzitter van het Nederlands Kankercentrum Peter Huygens, Jeroen Wester (NRC-journalist die een boek over geschiedenis en teloorgang van Slotervaart schreef) en Marcel Levi, eerst bestuursvoorzitter van het amc en tegenwoordig van de University College London Hospitals. Een overstap die ik te meer betreur omdat hij op superieure wijze de desastreuze mechanismen analyseert van wat door marktdenkers en managers als heilzaam wordt gezien of in elk geval verkocht. Voor zes miljoen had Slotervaart door kunnen gaan – de reserve van Zilveren Kruis is 2,5 miljard. En dat voor een ziekenhuis dat decennialang juist ook voor sociaal kwetsbare groepen de redding was. Lees vooral ook het indrukwekkend, persoonlijk Slotervaartrelaas van Thomas Heerma van Voss (De Groene van 14 november 2018).


Jos de Putter en Sarah van der Lely, Exit Slotervaartziekenhuis, VPRO Tegenlicht, zondag 10 maart, NPO 2, 21.05 uur