Rap uit Turkije

Spraakwaterval

Komende maanden vindt in Amsterdam en Rotterdam het Turkey Now Festival plaats. Met onder meer optredens van Ceza, de eerste grote rapper van Turkse bodem.

Voor hem geen goud, vrouwen en dure auto’s, zegt Ceza – Turkijes grootste goed op het gebied van hiphop. En met zijn ene diamanten oorbel en zilveren schakelketting is hij inderdaad bescheiden versierd voor een rapper. Tijdens zijn optreden in de hippe club Babylon in Istanbul met kunstig verlichte ruïneachtige muren waan je je in Amsterdam, Londen of Berlijn. Het jonge publiek is volkomen inwisselbaar met het zaterdagavondpubliek van een Amsterdamse club, in kleding en bewegingen. Scheve petten, te grote jassen en blote buiken, armen die pompend op en neer gaan.
In Ceza’s soms snoeiharde hiphop zijn invloeden uit de traditionele Turkse volksmuziek verweven. De taal is onverstaanbaar voor een Nederlander, en soms ook voor Turken vanwege het absurd hoge tempo waarmee Ceza de woorden uit zijn mond laat rollen. Het Turks leent zich goed voor rap, het klinkt alsof de taal achterstevoren naar buiten komt: de woorden lijken zich terug te trekken nadat ze uitgesproken zijn. Dit geeft in combinatie met de hypnotiserende klanken van de scratchtafel een duizelingwekkend effect.

Zelf noemt Ceva (30) zijn muziek niet Turks. ‘Ik heb een eigen stijl, het is mijn muziek en geen Turkse muziek’, zegt de zachtaardige jongen met een alerte oogopslag. Hij draagt een witte baseballcap met daarop een C geborduurd. Voor het interview in het krappe hokje achter de garderobe heeft hij maar even tijd. Over een half uur moet hij optreden en hij wil zijn stem sparen. Wel bedankt hij voor de interesse van de buitenlandse journalist.

Ceza is geboren en getogen in Istanbul. Na een studie elektrotechniek werkte hij tot vorig jaar bij een elektriciteitscentrale. Als klein jongetje begon hij met rappen en uit die tijd stamt ook zijn naam, die in het Turks ‘straf’ betekent. Deze hield hij over aan de freestyle battles die hij hield met andere rappers. Met zijn eerste album Med Cezir vestigde hij zijn naam in de Turkse rapscene en sindsdien wordt hij beschouwd als Turkijes beste rapper. Niet in de laatste plaats door zichzelf, overigens. Op zijn tweede album Candan Ercetin is ook een nummer met de Turkse popdiva Sezen Aksu te beluisteren.

Toen Ceza begon keek hij naar zijn Amerikaanse evenknieën, later naar de Franse rappers. Nu heeft hij geen inspiratie van anderen meer nodig. Populaire hiphop zoals Snoop Doggy Dog maakt is hem daarbij te populair: ‘Ik houd meer van underground.’

Hiphop is net als in Nederland populair onder jongeren in Turkije. Turkse hiphop ontstond in Duitsland, Ceza is de eerste grote rapper van Turkse bodem. Echt groot is de scene nog niet. Ceza schat dat er rond de tachtig andere rappers zijn die zo succesvol zijn dat ze een plaat hebben uitgebracht.

Ceza treedt op tijdens het Turkey Now Festival; ook de muziekgroep Kardes Türküler – ‘liederen van broederschap’ – staat op het programma. Het ensemble, dat uit twaalf muzikanten bestaat, zingt volksliedjes in hun oorspronkelijke talen: Koerdisch, Turks, Georgisch, Laz, Grieks, Roma en Azerbeidjaans. Zanger Veda praat liever niet over politiek, maar erkent tegelijk dat dit onmogelijk is: ‘De totstandkoming van onze band was politiek. Begin jaren negentig was er in Turkije veel discussie over de culturele identiteiten die verloren zijn gegaan tijdens de modernisering van Turkije. Hoe was het mogelijk om van die zee van culturen en talen één natie te maken? Als studenten vroegen wij ons af hoe kunst, muziek, zou kunnen bijdragen aan het debat over multiculturalisme. Daaruit vloeide het idee voor onze muziek voort: het heruitvinden van traditionele volksmuziek om de verschillende culturen in Turkije te verbinden.’

Opvallend genoeg is hun publiek relatief jong, volksmuziek wordt doorgaans vooral door de oudere generatie beluisterd. Een reden voor de jeugdigheid van hun fans is dat het studentenpubliek van Kardes Türküler met ze is meegegroeid. Bovendien hullen ze de traditie in een nieuw jasje. Zelf vonden de muzikanten de manier waarop deze nummers werden vertolkt ‘veel te saai’. En volgens Veda heeft het ook te maken met de teksten: ‘Die beleven ze bijna als een film.’ De thema’s zijn universeel: liefdesverdriet, verhalen uit ‘every day life’.

Ook bij Ceza speelt de tekst een cruciale rol. Maar hij gebruikt een ander soort taal, zijn teksten zijn veelal maatschappijkritisch. ‘Turkije is een samenleving waarin spanningen tussen verschillende culturen aan de orde van de dag zijn. Ik pleit voor een vreedzame samenleving. Ik ben tegen racisme, fascisme en oorlog’, aldus de rapper, die zelf uit de lagere klasse komt. Op de vraag of hij zou rappen over de moord op de vooraanstaande Turks-Armeense journalist Hrant Dink reageert hij aarzelend: ‘Dat zou kunnen. Ik vind het verschrikkelijk wat er gebeurd is.’

Tijdens het optreden in Babylon blijkt hij een waar idool. Jongeren zingen zijn teksten woordelijk mee, meisjes gillen als hij afgaat. Of dat is om zijn geëngageerde teksten is de vraag. Volgens een jonge fan gaan Ceza’s teksten over ‘love and life’. Net als de traditionele volksliedjes.

Turkey Now Festival, hedendaagse dans, muziek, theater en film. Amsterdam en Rotterdam, 29 januari tot 21 april. www.turkey-now.info, www.kulsan.org