Staatsmannetjes

Hoed je voor politieke pygmeeën die staatsman spelen. In Brussel is het de komende maanden schering en inslag. Terwijl in Nederland een taboe rust op vergezichten grossiert het herfstige Brussel erin. Twee weken geleden was het de Portugese maoïst Barroso die de aftrap deed. Met zijn ‘State of the Union’ meende hij doodgemoedereerd in de voetsporen van Schuman, Monnet en Delors te kunnen treden.

Een federalistische toekomst van politieke en fiscale unie schetste ons staatsmannetje daarin. Het hing aan elkaar van inconsistenties. Overdracht van bevoegdheden aan zijn eigen Commissie én inzetten op versterking van de Europese democratie was er een. Voortgaan op het onzalige pad van een zelfgekozen bezuinigingsrecessie én - in de onnavolgbare kitschspraak van Europese bestuurders - ‘een boodschap van hoop naar jongeren laten uitgaan’, was een andere.

Vorige week was het de beurt aan de Duitse minister van Buitenlandse Zaken en tien van zijn collega’s, onder wie onze eigen Uri Rosenthal. Onder de titel A New Vision of Europe presenteerden zij op de opiniepagina van de New York Times een manifest over de toekomst van Europa, dat grossierde in dezelfde holle daadkracht als Barroso’s redevoering een week eerder; we gaan…, we doen…, we zullen…, we moeten…, we staan pal…, we hebben besloten… Met als absoluut hoogtepunt: ‘Containing the crisis is our responsibility. And we will deliver on it.’ Een George Bush-je op z'n Europees. Niet alleen gaan ministers van Buitenlandse Zaken hier helemaal niet over, na drie jaar incompetent gehannes om de Griekse kiezelsteen uit de schoen te prutsen is zo'n druistige aankondiging van daadkracht op z'n zachtst gezegd misplaatst. In psychoanalytische termen: het zijn de uitlatingen van een psychopaat die zijn existentiële onzekerheid overschreeuwt.

De titel van het manifest is pathologisch in zijn fantasieloosheid. Tik in Google maar eens ‘A New Vision of…’ in. De intikafmaker maakt er: ‘astrology’, ‘masculinity’, ‘authentic assessment to overcome the flaws of high stake testing’, ‘aging canada’, ‘ethno-territorial conflicts in the south caucasus’ en duizend andere dingen van. Oftewel, een groter cliché is nauwelijks denkbaar. Wie wil je er dan mee overtuigen? Je lezers? Vergeet het! Die hoeven de titel maar te zien om te snappen dat dit weer zo'n bloedeloze compromistekst is van politieke lilliputters (pardon: ‘politiek actieve mensen met dwerggroei’) die vooral elkaar proberen te overtuigen van hun goede bedoelingen en geen zier om de belangen van burgers geven.

Dat blijkt ook uit de inhoud. Veel geëmmer over een gezamenlijk defensiebeleid, grenscontrole en meer democratische zeggenschap van burgers over Europees beleid via een grotere rol voor het Europees Parlement. Maar niets over hoe dat moet en, belangrijker, of burgers dit allemaal wel willen. Bovendien ligt de nadruk onveranderd op fiscale discipline, begrotingseisen en budgettair evenwicht. Waarmee het de complete miskenning illustreert van het feit dat het huidige Brusselse crisismanagement de kwaal - geen groei - alleen maar erger maakt.

Kijk maar om je heen: de ene na de andere lidstaat schiet in recessie. Van Zuid tot Noord krimpen de binnenlandse bestedingen. De bezuinigingen van de een frustreren de groei van de ander. En zo zakt langzaam heel Europa in een zelf aangelegd moeras van economische lamlendigheid. Lang voorzegd voor de VS is het straks de eurozone die als enige van de grote regio’s een tweede recessie in duikt. Een heuse ‘double dip’ - met dank aan Brussel. De harde realiteit van minder soevereiniteit, meer controle en meer fiscale discipline wordt er met wat loze zoetmakertjes - meer zeggenschap, groei en democratie - echt niet beter op.
En dan het medium: wie verzint het om een nieuwe toekomstschets van Europa in een New Yorkse elitekrant te presenteren? Welk publiek probeer je dan te overtuigen? Europese burgers of Amerikaanse beleggers? En wat zegt dat over het zwaartepunt van dat zogenaamde ‘nieuwe Europa’? Ligt dat ondanks lippendienst aan democratie en groei en allerlei andere mooie-dingen-voor-de-mensen, bij Europese burgers? Of, zoals het hele Europese integratieproject sinds 1992, vooral bij grootbedrijf en grootbank?

Ik hou dan ook mijn hart vast voor het masterplan dat Van Rompuy over drie weken zal presenteren. Mijn verwachting? Van hetzelfde laken een pak. Lippendienst aan groei, jongeren en democratie en tegelijk voortgaan op dezelfde hardvochtige weg: bezuinigen tot we allemaal een ons wegen. En ondertussen maar niet snappen dat het redden van de euro - bankenunie, monetaire financiering, fiscale unie, politieke unie - maar niet op electoraal applaus mag rekenen. Sterker: tweederde van de Duitsers denkt inmiddels beter af te zijn zonder euro. En vis rot altijd vanaf de kop.
Nee, deze politici zijn niet van het kaliber Schuman, Monnet of (zelfs) Delors. Het zijn politieke pygmeeën. Lijdend aan zelfoverschatting. Dat dan weer wel.