H.J.A. Hofland

State of Denial

De Amerikaanse minister van Defensie Robert Gates is met een missie naar Europa gekomen. Wij luie en laffe Europeanen willen maar niet inzien dat onze veiligheid direct verbonden is met het verloop van de oorlog in Afghanistan. Zo zei hij het niet, maar dat is de strekking. ‘Ik ben er bezorgd over dat de mensen op dit continent niet goed begrijpen hoe groot de directe bedreiging van Europa is. Voor Amerika was 11 september het ogenblik van de waarheid. Europa loopt hetzelfde risico dat het slachtoffer zal worden van soortgelijke omvangrijke terreurdaden.’

Half december vorig jaar is het Pentagon tot de conclusie gekomen dat het anders moet in Afghanistan; vooral harder. Gates is nu deze nieuwe inzichten in Europa aan het verspreiden. Een paar leden van de Navo, waaronder Nederland, hebben troepen in de gevaarlijke gebieden. Ook over hun prestaties heeft Gates zich een paar weken geleden in een interview misprijzend uitgelaten. Dat liet collega Eimert van Middelkoop zich toen niet zeggen. Een diplomatiek relletje eindigde met het excuus van Gates. Maar zijn algemene kritiek was daarmee niet verdwenen.

Op een grote veiligheidsconferentie in München heeft Gates zondag in een grote rede zijn visie nog eens uitgebreid verklaard. ‘Na het begin van de oorlog in Irak en de snelle val van Saddam Hoessein hebben de Amerikanen hun les geleerd. En nu moet de Navo haar militaire operaties en civiele wederopbouw beter coördineren. Alle theologie waarmee wordt geprobeerd een onderscheid te maken tussen militaire en civiele operaties moet terzijde worden geschoven. Dat is onrealistisch.’ En als de grote Europese landen niet aanzienlijk beter hun best doen, dreigt er een splitsing in het bondgenootschap. Europa moet geharnast aantreden, dat is de essentie van de boodschap.

Het doet in de verte denken aan vijf jaar geleden, toen de neoconservatieven in Washington ervan overtuigd waren dat ze het in de wereld voor het zeggen hadden. Een van hun denkers, Robert Kagan, schreef een essay, Of Paradise and Power, waarin hij uitlegde dat in de grote politiek de Amerikanen de koks waren en de Europeanen de afwas deden. Dat was dus al twee jaar na 11 september, de datum waarop heel West-Europa had verklaard zonder reserve achter de Amerikanen te staan. Misschien was het bondgenootschap niet zo eendrachtig geweest als op die dag.

We gaan niet oprakelen wat er sindsdien allemaal is gebeurd. De conclusie volstaat dat de Verenigde Staten onder leiding van George W. Bush lieten weten dat aan steun geen behoefte was. Nadat de Taliban waren verslagen, werd met leugens en verkeerde diagnoses de oorlog tegen Saddam voorbereid. Dat het daar nu een beetje beter gaat, betekent niet dat voor dit intussen gigantische probleem een oplossing is gevonden. De Amerikanen zitten vast in een ontredderd land. Democraten noch Republikeinen weten een oplossing. Uit berichten die over het algemeen de Nederlandse media niet bereiken, ontstaat het beeld dat het probleem Irak de Amerikanen boven hun macht gaat. Het militaire personeel raakt uitgeput, de publieke opinie heeft er genoeg van, het gaat te veel geld kosten en er is geen uitweg.

De politieke erfenis van Bush in de buitenlandse politiek is dat hij door zijn revolutionair unilaterisme en zijn zelfoverschatting het bondgenootschap materieel heeft ontbonden. Gedurende vijf jaar oorlog in Irak heeft hij, tegen alle waarschuwingen in, ook de allerdringendste uit Amerika, zijn beleid in grote trekken gehandhaafd. State of Denial, noemt Bob Woodward het. Uit deze mentaliteit is de toestand ontstaan waarin de Amerikanen zich nu bevinden: muurvast in Irak, met toenemende problemen in Afghanistan en een commander in chief die in zijn eigen land een nieuw dieptepunt van zijn populariteit heeft bereikt en een maximale ongeloofwaardigheid in de wereld. Onder deze omstandigheden komt minister Gates in Europa zijn filippica’s houden. De Europeanen hebben niets geleerd, ze blijven in de veilige gebieden en als ze in de gevarenzone zitten, weten ze niet hoe ze moeten vechten. In deze eerste grondoorlog in haar bestaan dreigt, volgens Gates, de Navo zichzelf te ontbinden.

De ontbinding is al begonnen na de val van de Muur in 1989. De poging van president Bush sr. om de inval van Hoessein in Koeweit te gebruiken als grondslag voor het stichten van een nieuwe wereldorde is internationaal weggelachen. Daarna hebben de leiders van het Westen zich laten begoochelen door de toenemende welvaart en fun van de jaren negentig. En nu tekenen de grote vergissingen van Afghanistan en Irak zich steeds duidelijker af. Deze Europese reis van Gates kan daar niets aan veranderen. Het wachten blijft op het nieuwe bewind in Washington.