landelijke verkiezingen

Stembureau Westeinde

De Groene Amsterdammer verschijnt, om de verkiezingsuitslag niet te missen, een dag later. Maar u kunt ons vandaag wel treffen op het web. Onder de noemer STEMBUREAU WESTEINDE heeft de redactie gedurende de dag verslag gedaan van haar stembusgang.

Medium milo

23.10

Stembureau 3

De avondspits is begonnen. Het stembureau in de Herman Gorterschool in Zaandam loopt vol. Zojuist werd het avondmaal gebracht: broodjes kroket, saté én een fruitsalade om het ongezonde een beetje te compenseren. Toch vreemd; een broodje kroket op kosten van de overheid. That’s a first.

We zijn nu nog met z'n vijven, maar straks komen vier uitzendkrachten ons helpen met tellen. Gelukkig, want meer dan duizend stemmen tellen en sorteren is een fiks karwei. Zouden de stemmen hier de landelijke peilingen weerspiegelen?

Het is ondertussen 23:00 en de stemmen zijn geteld. Van laag naar hoog: SGP: 2, ChristenUnie: 8, Trots: 14, CDA: 33, PvdD: 35, D66: 58, Groenlinks: 136, SP: 186, VVD: 218, PVV: 297, PvdA: 332.

Hier zijn de christelijke partijen de grote verliezers en PvdA de grootste. Maar wat gebeurt er landelijk? Snel naar huis om de uitslagen te volgen op de televisie!

Simon Blok


20.39

Jan Peters sabbatical

Dit jaar stem ik bij het Centraal Station in Leiden, in een mobiel stembureau. Een mooie term voor een veredelde zeecontainer, het type dat trouwens ook wordt gebruikt voor noodlokalen op middelbare scholen en als asielzoekerscentra. Ik vrees dat dit een hoop zegt over de kwaliteit van ons onderwijs en ons immigratiebeleid. Enfin, het waren geen verkiezingsthema’s dus genoeg hierover.

Medium dsc 3844

Balkenende, Cohen of toch Pechtold, die vraag speelt door mijn hoofd terwijl ik het stembureau binnen stap. Nee Balkenende gaat het niet worden. Ik vond hem tijdens de debatten een slechte acteur met zijn quasi serieuze houding en het overdreven benadrukken van klemtonen. Balkenende’s performance was als Jean-Claude van Damme in een arthouse film, het voelde deze campagne allemaal net een beetje too much.

Nee dan zag ik Balkenende liever door Berlijn slenteren, terwijl hij werd geïnterviewd door Paul Rosenmöller, die als interviewer ook eindelijk van zijn GroenLinks harnas verlost leek. Als ware student stond Jan-Peter met een flinke kan bier in de hand en uit volle borst meezingend in een biertent op het Oktoberfest. Dat was heel even de echte Jan Peter, zelfs Paul Rosenmöller leek ervan te schrikken dat deze blije student onze Minister President was.

Medium dsc 3847

Niet dat één van de woorden ‘biertent, Oktoberfest of meezingen’ mij bijzonder aanspreekt, maar het was tenminste wel de echte Balkenende. Jan-Peter, vertrek uit de politiek. Neem een sabbatical. Paul Rosenmöller deed het veel goeds, waarom zou het niet voor Balkenende werken?

Met deze gedachten flitsend door mijn hoofd zet in bibberend een kruisje met het rode potlood en duw de envelop in een blauwe Klikobak in de grijze zeecontainer.

Olivier Houppermans


18.56

Brood en (geen) spelen

Eerst naar de Turkse bakker voor het dagelijks brood, dan naar het stemlokaal voor het rode kruisje. Voor de toonbank staat natuurlijk een rij, want hier, zo weet de hele buurt, wordt het beste brood gebakken. Beide bakkers zijn bovendien altijd te porren voor een praatje over 'de politiek’.

Wat ze gaan stemmen? De één op de VVD 'want ik werk keihard, mevrouw’ en de ander zwijgt, brandt zijn vingers aan de oven, vloekt in het Turks en zegt dan 'ik hoef het niet zeggen, het is geheim, dat is mijn recht en dat is goed, want anders zou ik problemen krijgen, begrijpt u, als iedereen het weet. Ik ben trots dat ik hier mag stemmen.’

Zelf zweef ik nog steeds, op de fiets met warm geurende broden aan het stuur, een paar minuten verwijderd van het schoollokaal. Ik denk aan die rode jurk tussen de pakken en stropdassen, en aan twee van die 'pakken’ die de fatsoenlijkheid zelve zijn. Waarom zijn zij niet samengesmolten tot een sociale, liberale, groene partij?

In het doodstille hokje echoot een antwoord van een van hen op de vraag waar bezuinigd kan worden nog na. 'Dat kan op de mensen die het goed hebben.’ Wat is goed, en moeten zij het dan slecht krijgen? Is dat de bakker die iedere dag vroeg uit de veren is en spaart voor zijn kinderen? Zijn dat werkgevers die zonder bonussen hun magere jaarrekeningen voor de toekomst opmaken? Nivelleren en de broekriem aantrekken, moet toch gepaard gaan met prikkelen en innoveren? Ach, het is verkiezingsretoriek. Maar het ritueel van stemmen is geen spel. Het kruisje is toch weer zo gezet, en gelukkig is dat geheim.

Margreet Fogteloo


Medium essay milo

18.04

Stemkaart

Om te stemmen heb je een stemkaart nodig en een legitimatiebewijs. Dat is geen nieuws. Maar wat als je verhuist en ongeveer twee maanden voor de verkiezingen je nieuwe adres doorgeeft aan de gemeente en tegelijkertijd een doorzendservice van de TNT instelt?
Dan blijkt uiteindelijk dat de gemeente de adressen voor de stemkaarten zo ver van tevoren doorgeeft en de TNT geen doorzendstickers plakt op stemkaarten… Kortom, mijn stemkaart komt op mijn oude adres. Nadat ik mijn eigen 'doorzendservice’ heb ingeschakeld, komt het allemaal goed en kan ik vandaag alsnog gaan stemmen.

Ik kies een stemlokaal dicht bij mijn werk in een school waar ook voorzorgsmaatregelen zijn genomen tegen natte voeten; een blauw zeil fleurt het lokaal op. Een collega vergezelt me bij de stembusgang.

De drie vrouwen achter de tafel zijn aan het giechelen omdat ze net van stoel zijn verwisseld en verontschuldigen zich dat ze zo melig zijn. 'Het komt door een lange dag werken’, aldus een van hen.
Ik ontvang mijn stembiljet en bestudeer de lijst met kandidaten die is opgehangen in het bureau. Wat een keus!

Als testcase loop ik samen met mijn collega het stemhokje in, zonder gordijn! We worden tot de orde geroepen, want stemmen doe je alleen.

Als ik het potlood pak, schieten er verschillende scenario’s door me heen. Is het mogelijk om strategisch te stemmen, een woord dat bij de vorige verkiezing veelvuldig viel?
Hoe weet je wat strategisch is in tijden waarin een groot gedeelte van de kiezers nog zweeft tot de verkiezingen en er geen peil op te trekken valt?Uiteindelijk landt mijn potlood op de plaats die ik ook had bedacht. Gelukkig.

Tussen de kinderschoenen en de voetbalshirtjes door loop ik naar buiten. Op een bord hangt een briefje: De eerste woensdag van de maand is het speelgoedochtend:
De volgende is: 9 juni

Medium img 0407

Katrien Otten


17.59

Regen

In Utrecht regent het en niet zo'n beetje ook. Het ene moment hangt de neerslag als een mist om je heen, het andere moment vallen dikke individuele druppels op je kruin. Daarnaast is het broeierig benauwd. Ik weet dat in de VS pollsters en campagnestrategen altijd allerhande theorieën en modellen hebben klaarliggen over hoe slecht weer de opkomst kan beïnvloeden en dus de uitslagen kan vertekenen. Fanatieke stemmers stemmen vroeg (en dus vaak op de partijen aan het uiteinde van het politieke spectrum) en matig enthousiaste stemmers stemmen later, vaak tussen het forensen en de boodschappen ingefrommeld en maken dus meer kans bij onweer niet te stemmen (wat dan zou betekenen dat gematigde middenpartijen stemmen mislopen). Zoiets.

Een PvdA'er tiwtterde eerder deze week: 'Toch jammer dat het regent. Statistisch gezien kost ons dat altijd drie zetels.’

Drie zetels. Dat kan zomaar het verschil zijn.

Op het Utrechtse stadhuis staat er geen rij. Ik loop langs de portrettenwand van burgemeesters uit het verleden. Sinds je niet meer aan één specifiek stembureau gebonden bent, stem ik op het stadhuis. Heeft met een gevoel van waardigheid te maken. Of deftigheid. Stemmen is het type daad waarvan je meer rechtop gaat lopen. Het liefst zou ik het in driedelig kostuum doen. Maar ja. Dat weer.

In het stemlokaal zelf is het aardig druk. Er staan een paar moeders met kinderen op hun arm en wat ambtelijk aandoende types. De afgelopen weken heb ik verschillende stemwijzers en kieskompassen ingevuld. Ik heb de debatten gevolgd en heb talloze commentaren in kranten gelezen. Het stemmen zelf duurt vier seconden. Ik ben langer bezig het stemformulier weer dicht te vouwen dan met het rondje rood inkleuren.

Ik gooi het biljet in de bus en word bedankt door een meneer van het stembureau. Is het al een beetje druk vandaag? vraag ik.

Hij wijst naar een grijze container voor stembiljetten achter zich.

'Die zit al helemaal vol’, zegt hij blij.

Joost de Vries


Medium milo stemmen dart

16.39

Nu begint het op gang te komen

Buiten staat een mijnheer van het stembureau te roken. Ik knoop een praatje aan, doe ik elk jaar. Ik vraag elk jaar hetzelfde (maar niet aan dezelfde mijnheer).

En, hoe is het met de opkomst? Elk jaar hetzelfde antwoord.

'Nou, het loopt nog geen storm. Maar nu begint het wel op gang te komen. Ik denk dat er straks nog wel meer mensen komen.’

Ja, logisch. Vervolgens vraag ik dan altijd door over het stembureau, de koekjes en de koffie maar vooral over het stemmen tellen.

'Hoe lang ben je daarmee bezig, met tellen?’

'Nou, toch wel een paar uur, ik denk dat we om 11 uur klaar zijn’

'Wel een lange dag zeg.’

'Ja, en dan moeten we naar de sporthallen Zuid, daar is de verzamelplaats. Daar sta je dan ook nog een tijdje in de rij.’

Enzovoort. Hij vertelt nog dat ze de stemmen soms dubbel tellen. Ik probeer uit te vissen of ze ook wel eens van mening verschillen, of stemmen wel of niet geldig zijn. Maar hij geeft geen krimp. Is een professional, dat zie je zo. Jarenlange stembureau-ervaring. Ik besluit naar binnen te gaan, om daadwerkelijk te stemmen.

De koffie staat er, de chocolaatjes zijn bijna op, de hokjes hebben geen gordijnen. Wat een groot formulier! Ik moet lang zoeken naar mijn kandidaat (ik ken iemand op de lijst persoonlijk, dus ik stem op haar). Een beetje bezorgd vraag ik mij af of mijn stem zo niet over het hoofd zal worden gezien. Zal ik dan toch op nr 1 stemmen? Nee, beloofd is beloofd en die stembureauprofessional zal mijn rood gekleurde vakje vast wel opmerken.

Hoe moet ik dit vouwen?

Yasha Lange


16.12

Stembureau 2

Alles verloopt rustig in de Herman Gorterschool te Zaandam. Nog geen OESO-waarnemer gespot. Ik laat me aflossen als identificatie-controleur en stap even naar buiten voor een sigaret. Twee jongens uit groep 7 maken een 'stem-journaal’. Eén heeft een hand-held-camera, de ander een vragenlijstje. De deur van het stembureau gaat open. Mevrouw, mogen we u interviewen? Ja hoor! Op wie heeft u gestemd? De PvdA. En waarom? Zij willen alles eerlijk verdelen tussen arm en rijk. En hebben goede plannen voor het onderwijs en de zorg. Heeft de lijsttrekker uw stem beïnvloed? Jazeker. Bent u weleens eerder geïnterviewd? Dagelijks, zegt de vrouw lachend. Dank u wel.

De opkomst is nu al goed. Af en toe moeten we de Kliko-vuilnisbak goed schudden zodat de biljetten erin passen. Ik ben er achtergekomen dat er iets bestaat als stembureau-humor. 'Gaat mijn stem gelijk de prullenbak in? Nou, lekker is dat!’ Voorzitter Hans houdt wel van een geintje en zegt steevast: 'Ja, die zetten we vanavond langs de kant van de weg en dan wordt ie morgen opgehaald.’ En de meest originele tot dusverre: 'Vorige keer stond er nog in het stemhokje dat je niet aan het potlood mag likken. Nu niet meer, dus ik heb me uitgeleefd.’ Het tekent de sfeer.

Gedurende de dag leer je je mede-stembureauleden iets beter kennen. Zo is voorzitter Hans jarenlang bedrijfsleider geweest van een supermarkt in Amsterdam en heeft hij nog boodschappen thuisgebracht bij Joop den Uyl. 'En weet je wie er ook cassière was in mijn filiaal? Trijntje Oosterhuis!’ Ook kom ik er achter dat een bureaulid het niet zo op 'hoofddoekjes’ heeft. Of diegene er ook belasting over wil heffen, dat weet ik niet.

Simon Blok


Medium milo stemmen bom

16.10

Per post

Laat ik vanuit Brooklyn ook een duit in het zakje doen, nu stemmen vanuit het buitenland zo eenvoudig is geworden. Of altijd geweest, dat weet ik eigenlijk niet. Feit is dat ik me vlak na mijn emigratie naar de Verenigde Staten als kiezer in de gemeente Den Haag heb geregistreerd en sindsdien keurig – en ruim van tevoren – voor elke Europese en parlementsverkiezingen een stembiljet in de bus ontvang. Dat stuur ik dan ingevuld en vergezeld van een kopie van mijn paspoort terug, en klaar is Kees. (Stemmen via internet lijkt me nog makkelijker, en bovendien veiliger – doen we niet ook onze bankzaken online? – maar da’s een ander verhaal.)

Hoe dan ook, dit jaar heb ik lang getwijfeld of ik wel zou stemmen. Ik kende de partijprogramma’s nauwelijks – ja, ik weet het, dat weerhoudt menigeen niet –en na bijna zes jaar op afstand de boel te hebben gevolgd, weet je toch minder goed wat er in het land speelt. Een verzoek van The Netherland Club in New York om een debat over de Nederlandse politiek te modereren, veranderde de zaak. Daar was dat laatste zetje om me wél goed in te lezen in de Nederlandse politiek – om vervolgens in levende lijve te worden bijgepraat door vertegenwoordigers van de New Yorkse partijafdelingen van D66 (Dittrich), PvdA (Van Dijk) en VVD (Taverne).

Over de daaropvolgende gang naar de stembus zelve valt in mijn geval uiteraard weinig te melden, behalve dit: in de begeleidende brief van het Stembureau werd me nadrukkelijk voorgehouden dat mijn stem alleen geldig zou zijn indien het hokje van mijn favoriete kandidaat met ROOD potlood zou worden ingevuld. Wat als je geen rood potlood voorhanden hebt? Even overwoog ik bij wijze van test het biljet met blauwe inkt in te vullen, maar het idee dat ik daarmee een bureaucraat de kans gaf mijn stem ongeldig te laten verklaren, deed me op zoek gaan naar een rood potlood. Dat vond ik.

Mars van Grunsven


Medium milo stemmen paaldans

14.12

Bermudadriehoek

Handig dat je tegenwoordig overal kunt stemmen. Ik doe het vanochtend, als ik mijn zoontje naar school breng, in een moeite door. In het gymlokaal liggen grote lappen landbouwplastic om de vloer te beschermen; in het midden de tafel met de stembureauleden. Er is verder geen hond in het stemlokaal, dus ik ben in een wip klaar.

Niet dat ik niet getwijfeld heb. Inderdaad, ik ben ook een zwevende kiezer, al jaren, al is dat zweven relatief, omdat ik altijd in de Bermudadriehoek van dezelfde drie parijen zweef. Ik stem strategisch. Voor de macht. Maar wat is strategisch, als de partijen van mijn voorkeur zich, om met Freud te spreken, vooral overgeven aan 'het narcisme van het kleine verschil’? Natuurlijk, er viel werkelijk wat te kiezen deze verkiezingen: fors meteen het mes in de overheidsuitgaven of geleidelijker en 'socialer’ bezuinigen; de verzorgingsstaat zo veel mogelijk behouden zoals die is of nu inzetten op een stevige hervormingsagenda. Maar omdat er zo veel partijen zijn, kun je niet eenvoudig kiezen voor één hoofdstroom: liberaal, conservatief of sociaal-democratisch. Je kiest voor de details. Dat verklaart waarschijnlijk ook de teneur van de carrousel aan verkiezingsdebatten: niet de hoofdlijnen stonden daar centraal, maar de nuances van ingrepen, de precieze cijfers, het exacte tijdpad - en niet te vergeten de maagzuurremmers.

Ik hoop al jaren dat 'mijn’ drie partijen fuseren tot één grote sociaal-liberale partij. Politici zijn huiverig voor zo'n fusie; als hun partij er goed voor staat zijn ze er al helemaal niet toe geneigd. Maar toen drie oude christelijke partijen KVP, ARP en CHU in 1980 opgingen in het CDA was het geheel wel degelijk meer dan de som der delen. Eén sterke, progressieve, sociale, groene, liberale partij - ik zou ervoor tekenen. En de zuigende Bermudadriehoek waar ik elke verkiezing in word weggezogen, die is er dan ook niet meer.

XANDRA SCHUTTE


11.35

Scootmobiel

Op weg naar het stembureau toch maar eens gekeken hoeveel verkiezingsposters er hangen in mijn lange straat, met beneden- en bovenhuizen, waarvan de laatste soms zelfs driedubbel bewoond zijn. Er hangen er drie. Twee van de VVD, een van GroenLinks. Het aantal bordjes Te Koop is vele malen groter. Zou het iets over de uitslag van de verkiezingen zeggen?

Stiekem had ik gehoopt dat bij de kerk waarin het stembureau zijn domicilie heeft lange rijen staan en dat er naar goed Amerikaans gebruik flesjes water worden uitgedeeld door medewerkers van politieke partijen die ons het wachten draaglijk willen maken, hoewel paraplu’s vandaag een nuttiger attribuut zouden zijn geweest. Natuurlijk zou de geste bedoeld zijn om op het laatste moment onze keus nog te beïnvloeden, maar de discussies daarover in zo'n rij had ik wel mee willen maken.

Maar ik kan mijn fiets tot bij de ingang rijden. Er zijn slechts twee mensen voor me, een man en een oudere vrouw in een scootmobiel. Zegt dat aantal iets, leven de verkiezingen veel minder dan de slogan dat er dit keer echt wat te kiezen valt, doet vermoeden? Gaat het goed, vraag ik aan de man die mijn stempas en rijbewijs controleert. Dit is slechts een dipje, zegt hij. Het was al druk geweest.

De vrouw in de scootmobiel heeft zich ondertussen half in het stemhokje gemanoeuvreerd. Een jongeman van het stembureau is behulpzaam, maar zegt luid en duidelijk: ik mag niet mee in het stemhokje. Als de vrouw, nog half zichtbaar voor de buitenwacht, het lange, onhandige stembiljet openvouwt, draait hij zelfs zijn rug naar haar toe. Een andere medewerker van het stembureau houdt een papier voor haar ogen. Alles uit respect voor het stemgeheim. 'Rotterdam’ heeft ook in Den Haag zijn invloed.

Terug in de eigen straat kom ik een paar bekenden tegen. Geen van allen stemt vandaag strategisch. Zegt dat iets over de uitslag?

Aukje van Roessel


Medium milo stemmen mikado

10.51

Stembureau 1

Als stembureaulid ben ik vandaag verantwoordelijk 'voor het eerlijk en geheim organiseren van de verkiezingen’. Tenminste, zo beschrijft Ank Bijleveld-Schouten, demissionair staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, het op de instructie-cd-rom die ik kreeg thuisgestuurd. 'Dat is belangrijk in ons democratisch proces’, voegde ze daar op wijze toon aan toe. Mijn hele dag staat vandaag in het teken van het goed laten verlopen van het verkiezingsproces. Hier althans, in de Herman Gorterschool in Zaandam. Er is zoveel fout gegaan tijdens de gemeenteraadsverkiezingen. Zou ik me nerveus moeten voelen? vraag ik me af. Het slaaptekort dempt in elk geval alle emoties. Ik besef dat het vooral een kwestie is van een lange dag doorkomen.

Wat staat er vandaag eerst op het programma? Controleren of het stemlokaal goed is ingericht. Is de toegang van de stemhokjes zichtbaar voor ons en de kiezers? Check. Staat de stembus naast onze tafel binnen handbereik? Check. Hebben we overzicht over alles wat er gebeurt in het lokaal? Denk het wel. Is het looppad van de kiezers zo dat ze meer dan twee meter afstand hebben van de stemhokjes? Dat zit wel goed. Stembureau-voorzitter Hans neemt zijn functie erg serieus. Ja, alles is tot in de puntjes geregeld vandaag. We weten allemaal wat er van ons verwacht wordt. Maar ja, het is altijd maar de vraag hoe de andere stembureauleden ermee omgaan. We zullen zien.

En wat nu? Eerst een kop koffie. Hoeveel koppen zal ik vandaag nodig hebben? schiet door mijn slaperige hoofd. Ik ben benieuwd wat de dag zal brengen. Of hij überhaupt iets zal brengen. Zal iemand de orde verstoren? Je gaat er bijna op hopen. Nee, het zal wel niet, het zal allemaal wel gemoedelijk, maar saai, verlopen. Iemand spreekt me aan en ik ontsnap even aan deze stroom van nutteloze gedachten. Of ik even een doos met achthonderd stembiljetten wil verplaatsen. Als jongste van het stel stem ik graag toe. De stembiljetten, een kopie van de kieswet en een uittreksel van ongeldige stempassen liggen op tafel. Ik ga zitten en kijk op mijn horloge: 07.20. Laat maar komen die kiezers. Let the games begin!

Simon Blok