Stempelen in Kosovo

Pristina - Eerst worden de gebruikelijke douaneformaliteiten afgerond, dan gaat de Servische beambte er eens goed voor zitten. Waar zag hij ook alweer dat douanestempel van Kosovo? Hij vindt het terug, op pagina acht van mijn paspoort. Zijn collega heeft intussen een vers stempelkussen voor hem gehaald: Baf! De Republiek Servië velt zijn oordeel over de onafhankelijkheid van Kosovo: GEANNULEERD, staat er in vette letters over mijn Kosovaarse stempel.
De meeste landen gebruiken douanestempels als administratieve handeling, maar voor Servië en Kosovo is het een prachtige manier om hun conflict uit te vechten. Kosovo is er alles aan gelegen om zich als staat te gedragen, Servië doet wat het kan om dat te ontkennen. Op hoog niveau worden de twee door de Europese Unie gedwongen om de dialoog aan te gaan. Ze sluiten zelfs stapje voor stapje akkoorden, maar het spel aan de grens heeft zijn eigen dynamiek.
Flashback naar vier maanden terug. De Kosovaarse douanier grijpt zijn stempel. ‘Alstublieft, zou u dat achterwege willen laten?’ vraag ik nog, maar hij zet extra hard aan om de soevereiniteit van Kosovo goed in mijn paspoort te beitelen.
'Sommige douaniers genieten er echt van’, zegt Nenad Maksimovi?, ervaringsdeskundige. Hij woont in Kosovo en reist geregeld naar Servië. In zijn paspoort staan inmiddels zes geannuleerde stempels van Kosovo. Hij vindt het een geweldige grap, en met reden. Want ondanks al het geklieder in paspoorten is reizen tussen Servië en Kosovo in jaren niet zo makkelijk geweest: Het 'stempelen en laten stempelen’ is een uitstekende manier om het grensverkeer te normaliseren zonder gezichtsverlies.
'Het is een prachtige oplossing’, zegt Yannick du Pont van de ontwikkelingsorganisatie Spark. Spark heeft een aantal projecten in Kosovo en is nauw betrokken bij de dialoog om de betrekkingen tussen Servië en Kosovo te normaliseren. 'Iedereen is blij. Servië toont daadkracht, Kosovo heeft zijn stempel. En burgers kunnen vrij reizen.’
Servië en Kosovo erkennen inmiddels elkaars universiteitsdiploma’s. Voor de export van Kosovaarse goederen is een compromisstempel ingevoerd dat achterwege laat dat Kosovo een land is. Kosovaarse auto’s kunnen inmiddels ook Servië in, zij het met een tijdelijke verandering van registratie. Achter de façade van harde ontkenning kan vrij veel worden geregeld.
Du Pont is dan ook optimistisch over de komende onderhandelingsrondes, zeker nu er resultaat moet worden geboekt om Servië zicht te laten houden op lidmaatschap van de Europese Unie. 'We moeten leren waarderen dat het op deze manier werkt. In het openbaar moeten ze het heel hard spelen, maar op praktisch niveau kan er van alles.’