Muziek: Mdou Moctar

Sterrenhemel

another management company © Mdou Moctar

In 2011 stelt Christopher Kirkley het compilatiealbum Music from Saharan Cellphones samen. Kirkley is de eigenaar van Sahel Sounds, een klein muzieklabel dat vanuit Portland muziek uit de West-Afrikaanse Sahara introduceert aan westerse oren. Het zesde nummer op die plaat is van een jonge Mdou Moctar. Zijn vocalen klinken buitenaards, alsof hij met een overdaad aan autotune en andere stemvervormers tracht het aardse te ontstijgen.

Nergens op de wereld word je sterker geconfronteerd met de nietigheid van dat aardse dan onder de sterrenhemel van de Sahara. Omringd door een uitgestrekt niets ervaart een mens pas goed zijn onbenulligheid. Moctar bespeelt zijn elektrische gitaar het liefst onder die sterren, of specifieker: ten overstaan van die sterren. In interviews geeft hij te kennen dat de akoestiek van een studio hem dikwijls flets in de oren klinkt. Op zijn vijfde plaat Afrique Victime poogt hij het gevoel van oneindigheid dat de Sahara herbergt te vangen.

Het resultaat is een reeks gebalanceerde en gebalde statements over westers imperialisme, de liefde en alles wat daartussen valt. Met branie schiet hij magazijnen aan duizelingwekkende psychedelica uit zijn elektrische gitaar. Stemvervormers gebruikt hij al jaren niet meer om in hogere sferen te komen. Zijn vingers voeren nu het hoogste woord. Rücksichtslos verkent hij de hals van zijn Fender-gitaar, zoals Jimi Hendrix en woestijnblues-pionier Abdallah Ag Oumbadougou dat vóór hem deden.

Het titelnummer Afrique Victime vertolkt een aan wanhoop grenzende verbijstering. ‘Afrika is het slachtoffer van veel misdaden. Stil blijven, betekent ons einde’, zingt Moctar. Het ritme wordt gestaag opgevoerd, maar de teugels blijven gespannen. Het voelt alsof een kudde wilde paarden strak in formatie een berg op galoppeert. Drummer Souleymane Ibrahim, gitarist Ahmoudou Madassane en bassist annex producer annex manager Mike Coltun houden Moctar ternauwernood in het zadel.

Er staat een video online waarin de band dit nummer speelt op een stoffig erf in een buitenwijk van Niamey, de hoofdstad van Niger. De lucht is pikzwart. Meer dan een decennium geleden, voordat de Amerikaan uit Portland hem op het spoor kwam en zijn band in de Angelsaksische muziekpers als ‘meest vurige psychedelische rockband van de 21ste eeuw’ werd omschreven, verspreidde zijn muziek zich al razendsnel door de Sahara via Bluetooth-verbindingen, van telefoon tot telefoon. Overal in de woestijn schalde zijn muziek uit schelle speakers. Als hommage aan dat verleden verkoopt zijn Amerikaanse label Matador een speciale editie van een Nokia 6120-telefoon met z’n nieuwe plaat erop.

Voor de productie van dit soort telefoons slurpt het Westen al decennialang natuurlijke grondstoffen uit de grond van Niger. En dat terwijl een aanzienlijk deel van de huishoudens in het land geen elektriciteit of stromend water heeft. Moctar noemt het ‘moderne slavernij’. ‘Afrika is het slachtoffer van veel misdaden. Broeders en zusters, vertel me waarom dit gebeurt’, vraagt hij op Afrique Victime. Het is het sterkste moment op de plaat. Maar de versie die hij speelde op het erf in Niamey, onder de sterrenhemel van de Sahara, evenaart het niet.


Mdou Moctar, Afrique Victime