Artemisia Gentileschi, Jaël en Sisera, 1620. Rijksmuseum Twenthe © Museum of Fine Arts, Budapest

In de museumwereld lijkt er sprake van een stilte ná de storm: de coronabeperkingen hebben een groot gat geslagen in de programmering. Boijmans is dicht, het Gemeentemuseum Arnhem is dicht; grotere musea als het Bonnefanten in Maastricht hebben weinig van enige omvang gepland en andere – zoals het Van Abbemuseum, Eindhoven – houden het bij ‘reflecteren’ op de eigen collectie.

Maar: vanaf 26 september organiseert Rijksmuseum Twenthe een tentoonstelling van het werk van Artemisia Gentileschi (1593-na 1654), een fenomeen. Eerder dit jaar eindigde al een groot overzicht in de National Gallery in Londen. Gentileschi is een van een hele serie getalenteerde kunstenaars in wat de Italiaanse barok wordt genoemd, makers van schilderijen met levendige, stevige emoties, gericht op de onderbuik en het hart. Maar Gentileschi was – als vrouw – uitzonderlijk, de eerste vrouw die werd toegelaten tot de Academie in Florence. In haar carrière speelde een rol dat zij, werkend in de schilderploeg van haar vader, door de schilder Agostino Tassi werd verkracht. Haar vader maakte daar een zaak van, die tot een veroordeling leidde en Artemisia de nodige aandacht gaf. Nogal wat van haar thematiek – de onthoofding van Holofernes, de zelfmoord van Lucretia – lijkt met dat persoonlijke trauma te maken te hebben.

Ook interessant lijkt de eerste solotentoonstelling in Nederland van Jacob (eigenlijk Jacques) Jordaens (1593-1678), in het Frans Hals Museum. Jordaens is de derde grote Vlaamse meester na Rubens en Van Dyck, met dezelfde zuidelijke zwier, en een zeer lange carrière (hij werd 85). Hij was Antwerpenaar in hart en nieren, maar kreeg grote opdrachten van het Engelse en Zweedse hof, en hij belandde ook in de noordelijke Nederlanden, waar hij grote historiestukken maakte in de Oranjezaal van Huis ten Bosch én het Stadhuis van Amsterdam.

Jordaens was ook een uitstekende portretschilder en een maker van talloze genrestukken, vol volkse uitbundigheid, als in zijn Driekoningenfeesten, De koning drinkt en zijn Doedelzakspelers.

Artemisia – Vrouw en macht, vanaf 26 september t/m 23 januari 2022 in het Rijksmuseum Twenthe; rijksmuseumtwenthe.nl Thuis bij Jordaens, vanaf 15 oktober t/m 30 januari 2022 in het Frans Hals Museum in Haarlem; franshalsmuseum.nl