Stijlvolle vriendschap

IN TEARING HASTE: LETTERS BETWEEN DEBORAH DEVONSHIRE AND PATRICK LEIGH FERMOR
(red. Charlotte Mosley)
John Murray, 390 blz., € 32,-

Wanneer hij in zijn brieven aan de hertogin van Devonshire te uitvoerig vreesde te zijn in de beschrijvingen van bergen, uilen en kleine dorpjes in Griekenland, Hongarije of Devon zette Patrick Leigh Fermor een sterretje in de tekst met de aanwijzing ‘skip’. De Britse reisboekenschrijver wist dat zijn hartsvriendin een hekel had aan lezen en zulke waarschuwingen zou waarderen. Voor haar gold de wijsheid van Thomas Hobbes dat lezen een schadelijke gewoonte is omdat het alle originaliteit in het denken dooft. Ze schreef liever en hoe! ‘Je slaat de spijker telkens op de kop’, complimenteerde Leigh Fermor de jongste van de Mitford-zusjes, ‘en dat zonder te kijken.’
De correspondentie tussen de twee heeft met In Tearing Haste een opmerkelijke brievenbundel opgeleverd. Tegenover de stijlgevoelige reisnotities van Leigh Fermor – een oorlogsheld op wiens avonturen III Met by Moonlight met Dirk Bogarde is gebaseerd en die in 2007 voor het eerst een typemachine gebruikte – staan de gevatte beschrijvingen van het leven van de hertogin op het landgoed Chatsworth (‘the old dump’), afgewisseld met vakanties op het buitenhuis in Ierland, het door King John I gebouwde Lismore Castle. Er komen zoveel graven en baronnen langs dat het notenapparaat een soort ‘Who is Who’ van de aristocratie is.
Geestig zijn de bijnamen. De Queen Mum heet ‘Cake’, omdat ze ooit een bruiloftstaart geestdriftig aansneed. ‘Woman’ is haar zus Pamela, ‘de saaie Mitford’, en dan is er ‘The Loved One’: John F. Kennedy, familie en goede vriend van de Devonshires. Wanneer ze op de televisie ziet dat de president de Mona Lisa onthult, schrijft ze: ‘I guess he’d rather be unveiling a spot of real flesh and blood.’ Jackie noemt ze ‘a queer fish’. Treffend zijn ook haar droogkomische kenschetsen van oompje Harold Macmillan (‘talks about things like Adultery quite nicely’), John Major (‘He excudes GOODNESS, unheard of in a politician’) en de Blairs (‘that wretched little Prime Minister & the frightful Cherie’).
Boven alles schuilt achter de reisverslagen en de roddels een bijzondere vriendschap, die sinds de eerste ontmoeting op een fancy dress party in 1956 altijd iets flirterigs heeft behouden. Dat komt mede door de afstand tussen de twee – Leigh Fermor woont in Griekenland. Begin 1993 gebeurt er iets: Debo belt hem. De kasteeldame vindt het natuurlijk lovely zijn stem te horen en verwondert zich en passant over de techniek (‘pressing those knobs & there you are’), maar het verbreekt ook de magie. Sterker, het symboliseert het einde van de eeuw van het woord, en van ouderwetse woorden als ‘jolly’, ‘foul’, ‘queer’, ‘ghoulish’ en ‘good sport’ die deze brieven zo nostalgisch en memorabel maken.