Stille uitverkoop bibliotheek Wereldmuseum

Honderden boeken uit de bibliotheek van het noodlijdende Wereldmuseum in Rotterdam blijken de afgelopen jaren onderhands en in alle stilte verkocht. De opbrengsten van de verkoop zijn nergens te traceren.

Medium wm

Een van de kopers verklaart tegenover De Groene Amsterdammer dat de boeken alleen contant konden worden afgerekend. ‘Ik wilde pinnen maar dat was absoluut niet mogelijk. Ik moest later speciaal terugkomen om cash te betalen.’ Ook twee andere bronnen – onder wie de bibliothecaris van het Museum Volkenkunde in Leiden – bevestigen dat ze boeken hebben gekocht uit de collectie van het Wereldmuseum.

Het Wereldmuseum ligt al maanden zwaar onder vuur, onder meer vanwege de slordige omgang met de collectie die eigendom is van de gemeente. De gemeente blokkeerde op de valreep grootscheepse ‘ontzamelplannen’. Onlangs verschenen twee vernietigende rapporten, die eind april leidden tot het vertrek van directeur Stanley Bremer. Zo stelde de Rotterdamse Rekenkamer vast dat de museumcollectie onder Bremer ‘in gevaar was gebracht’. Ook de door de gemeente ingehuurde onderzoekster Gitta Luiten oordeelde dat het collectiebeheer zwaar onvoldoende was. Daarnaast wees ze erop dat het museum zich ‘door de intensieve betrokkenheid van handelaren en verzamelaars bij de museale kernfuncties kwetsbaar heeft gemaakt voor de schijn van belangenverstrengeling’. Verder hekelde ze het gebrek aan financiële transparantie waardoor het ‘makkelijk was om met opbrengsten te schuiven’.

Ook in het geval van de boekenverkoop is een handelaar nauw betrokken. Het betreft de Leidse boekhandelaar Cees Zwartenkot, eigenaar van Ethnographic Art Books en specialist op dit terrein. Hij afficheert zichzelf op zijn website met twee vestigingen, een in Leiden en een binnen het Wereldmuseum.

In maart 2013 stuurde hij een uitnodiging aan enkele van zijn vaste klanten om in het Wereldmuseum boeken te komen uitzoeken. ‘Ze werden met grote stapels gedumpt, de bibliotheek is toen volledig geplunderd’, aldus een van de kopers die anoniem wil blijven. Ook een tweede koper wil zijn naam niet vermeld. ‘In de uitnodiging stond dat de museumbibliotheek werd ontmanteld. Ik vond het eerlijk gezegd heel vreemd dat alles op deze manier in de uitverkoop ging, maar ik heb er toch een flink aantal werken gekocht.’

Voordat de vaste klanten mochten shoppen was de toenmalige bibliothecaris van het Volkenkundig Museum in Leiden ook al langs geweest. ‘Hij mocht, in gezelschap van Zwartenkot, kijken of er voor onze bibliotheek nog wat tussen zat’, vertelt Paul van Dongen, de huidige bibliothecaris in Leiden. Uiteindelijk zijn er ‘diverse zendingen van vijf à zes verhuisdozen elk’ naar Leiden overgebracht. ‘De boeken die volgens het Wereldmuseum nog handelswaarde hadden, hebben we moeten betalen’, aldus Van Dongen.

Volgens de bronnen betrof de verkoop in 2013 vooral nieuwere boeken die het museum de voorgaande decennia zelf had aangeschaft. Oudere boeken met antiquarische waarde worden, aldus die bronnen, momenteel aangeboden via de website van Zwartenkot.

De boekhandelaar wil niet ingaan op vragen over de kwestie. ‘De verkoop is niet doorgegaan’, stelt Zwartenkot. ‘Of er alleen cash kon worden betaald? Ik geef verder geen commentaar. Belt u de heer De Bock van het Wereldmuseum maar.’

Edward de Bock, conservator van het Rotterdamse museum, beweert eveneens dat er ‘helemaal niks is verkocht. Directeur Bremer heeft het op de valreep tegengehouden. Ik heb de gemeente pasgeleden precies uitgelegd hoe het zit. Verder vertel ik u niks. U bent niet heel populair hier, dat begrijpt u wel.’

Ook de onlangs teruggetreden directeur Stanley Bremer is niet bereid tot commentaar. ‘Ik wil niet meer reageren’, zegt hij alvorens de hoorn erop te gooien.

De gemeente meldt een dag later, na ruggenspraak met het Wereldmuseum, dat er inderdaad boekverkopen zonder medeweten van de gemeente hebben plaatsgevonden, maar dat toestemming van gemeentewege ook niet nodig was. ‘De bibliotheek is eigendom van het museum, niet van de gemeente. Het saneren van een bibliotheek behoort tot de reguliere bedrijfsvoering.’ Het Wereldmuseum voegt daar per mail, via de omweg van de gemeentewoordvoerster, nog aan toe dat de verkoop ‘reisgidsen, koffietafelboeken, propagandaboeken etc’ betrof, alsmede ‘verouderde boeken, boeken die niet relevant zijn voor de museumcollectie, en doublures’. De deal met de boekhandelaar behelst verkoop ‘op basis van fifty-fifty’. Het gebeurt ‘op rekening’ en ‘de afrekening vindt eind tweede kwartaal 2015 plaats’. Volgende week donderdag buigt de gemeenteraad zich over de rapporten van Luiten en de Rekenkamer.