Verkiezingen in Groot-Brittannië

Stoelendans om een arme zetel

De Britten staan ongekend verwarrende verkiezingen te wachten. Waar voorheen alleen Labour en de Conservatieven streden om de macht, zijn op 7 mei zes partijen een factor van betekenis. In het vervallen Thanet denken ze er het hunne van.

Medium bv2

Op het meest oostelijke puntje van Engeland ligt het schiereiland Thanet, met de plaatsen Ramsgate, Sandwich en Broadstairs. Juist hier, in het kiesdistrict South Thanet, waar het vasteland van Europa nog net te zien is, heeft EU-scepticus Nigel Farage, de leider van de United Kingdom Independence Party (Ukip), zich kandidaat gesteld voor de nationale verkiezingen van 7 mei. Hij hoopt de zetel af te pakken van de Conservatieven, die in dit district in 2010 met een meerderheid van zevenduizend stemmen wonnen.

De kustplaatsjes kwamen tot leven in de negentiende eeuw toen de aristocratie baadde in zee, een eeuw later kwamen de dagjesmensen die zich vermaakten op de pier of op de pleasure beach. Nu zijn de plaatsjes al tientallen jaren vervallen, er wonen veel oude mensen en armlastigen uit Londen omdat de flats in de voormalige guesthouses goedkoop zijn.

‘Alweer een politicus met een bekende naam die zich in een arme zetel laat droppen om zo in het parlement te komen’, zegt Labour-kandidaat Will Scobie, de enige van tien kandidaten die in South Thanet is geboren en getogen. Behalve de Tories, Labour en de Liberale Democraten dingen in South Thanet eenmanspartijen mee met namen als I Put Thanet First en Manston Airport Independent Party. Om Farage dwars te zitten heeft bovendien de populaire komiek Al Murray, bekend om zijn verbeelding van een pub-eigenaar met rechtse ideeën, de partij fukp (Free United Kingdom Party) opgericht. Programma: ‘Van Great Britain naar Amazing Britain’. Hiervoor moet de Kanaaltunnel worden dichtgemetseld, maar wel met hulp van Poolse bouwvakkers. Murray hoopt op verwarring in het stemhokje bij beoogde Ukip-stemmers.

Landelijk gezien staan de Britse kiezers aan de vooravond van een van de verwarrendste, moeilijkst te voorspellen verkiezingen sinds mensenheugenis. Dit komt door een ongekende versplintering van het politieke landschap, waarin naast de Tories, Labour en de Liberale Democraten ook Ukip, de Schotse Nationale Partij (snp) en zelfs De Groenen flinke percentages stemmen en mogelijk ook zetels in de wacht kunnen slepen.

Bij de verkiezingen van 2010, midden in de economische crisis en na dertien jaar Labour-regering onder Tony Blair en Gordon Brown, kwamen de Conservatieven weliswaar als de grootste partij uit de bus, maar niet met genoeg zetels voor de gebruikelijke alleenheerschappij. Voor het eerst sinds de Tweede Wereldoorlog kreeg het land een coalitieregering. Nick Clegg, de leider van de Liberale Democraten, werd vice-premier naast Tory-leider David Cameron.

Aan deze constructie moet het politieke bestel erg wennen: waar moest iedereen dan zitten op de banken van het Lagerhuis? Clegg nam een enorm risico door zich op te stellen als de partijleider die de verantwoordelijkheid nam om in tijden van crisis het enorme gat in de begroting dat Labour had achtergelaten mee te helpen dichten. En hij hoopte een matigende invloed te hebben op de conservatieve Tories.

Volgens de peilingen, die al maanden nauwelijks bewegen, zullen de LibDems voor hun constructieve opstelling niet beloond worden. ‘Weggevaagd’ is nog een understatement. De Green Party (met nu één zetel in het Lagerhuis) profiteert hier naar verwachting van.

Maar er hangen nieuwe coalities in de lucht. De Conservatieven staan in de peilingen consequent ergens rond de 33 procent. Gemiddeld even hoog als Labour, alleen zit die partij met een impopulaire leider opgescheept. De broedermoord die Ed Miliband pleegde om het leiderschap van zijn partij te bemachtigen en het feit dat Labours programma voor een komende regeerperiode nog steeds niet is ingevuld, hebben zijn gezag geen goed gedaan.

Op het partijcongres in oktober vergat Miliband zelfs om over de economie en de begrotingsvoorstellen te spreken, terwijl iedereen weet dat de economie de meest bepalende factor is bij de verkiezingen voor het Lagerhuis. Maar Miliband, typisch de intellectuele Hampstead-socialist die hij is, wilde zijn redenaarskunst bewijzen door zonder autocue te spreken. Een fatale vergissing.

Niet dat David Cameron zeker is van een terugkeer als premier. Mocht de partij eindigen achter Labour, dan zou hij naar Brits politiek gebruik moeten aftreden als partijleider. In de pers wordt melding gemaakt van een ‘Save Dave’-sectie binnen de Conservative Party die hem koste wat het kost wil houden, al was het maar om potentiële opvolgers buiten de deur te houden: Theresa May, de huidige minister van Justitie, en bovenal Boris Johnson, tot 2016 nog de burgemeester van Londen, maar niet voor niets nu al verkiesbaar als Member of Parliament in een kiesdistrict (Uxbridge) waar hij niet kan verliezen.

De Conservatieven hebben zich met hun strenge bezuinigingsbeleid van de afgelopen vijf jaar niet geliefd gemaakt. Cameron en zijn minister van Financiën George Osborne, beiden uit gegoede families, worden bovendien gezien als politici die niet kunnen weten hoe ‘gewone mensen’ getroffen zijn door de hervorming van het sociale stelsel, door hogere studielasten en de verdere privatisering van de nationale gezondheidszorg.

De Tories hopen dat de aantrekkende economie uiteindelijk de doorslag geeft en ze nemen nog snel wat populaire maatregelen. Zo houden 65-plussers hun winteruitkering en gratis buspas en het hoogste belastingtarief blijft veertig procent.

‘Je zult zien: die Grieken lullen zich er over een paar maanden toch weer uit! En wij maar betalen! Wij en Duitsland’

De versnippering van het politieke landschap betreft de hele breedte van het politieke spectrum. Op rechts worden de Tories bedreigd door Ukip, terwijl Labour op links veel dreigt te verliezen aan de Schotse snp. Vooral Labour-stemmers in Schotland, nu nog goed voor 21 van de 256 Labour-zetels in het Lagerhuis, zijn na het referendum over de Schotse onafhankelijkheid massaal overgelopen naar de snp. In de peilingen lijkt het erop dat de snp van zes zetels in het Lagerhuis kan groeien naar 46. Een snp-Labour-coalitie zou dan mogelijk een regering kunnen vormen – een links-radicale optie waarvoor het bedrijfsleven nu al huivert.

En dan is er natuurlijk Ukip met de excentrieke Nigel Farage, de man die de voormalige voorzitter van de Europese Commissie Herman Van Rompuy aansprak met ‘Mister Rumpy Pumpy’ en daarmee de Daily Mail-lezers voor zich won. Farage geeft zich uit als ‘je maat in de pub’, de man met een pint in de hand, de politicus die is zoals jij en ik, de gezond-verstandkandidaat die als geen ander het Britain will be great again-gevoel bespeelt door alle kwalen aan vreemdelingen toe te schrijven. Of die nu ‘Brussel’ heten of immigrerende EU-inwoners of inwoners van niet-EU-landen.

Medium bv

In Ramsgate’s King Street is het vanmorgen, op een paar rauw ogende dames na die buiten de pub een sigaret roken, dodelijk rustig. Het Ukip-kantoor, in een verlaten winkelpand, zit stevig op slot. Van enige verkiezingsactiviteit is vooralsnog niets te bespeuren, ook al zal er vanavond in de Odd Fellows Hall een bijeenkomst zijn waarop alle kandidaten voor de Lagerhuiszetel South Thanet zijn uitgenodigd. Van Farage geen spoor. In Michaels tweedehands-Bookshop vertelt de eigenaar dat de Ukip-voorman één keer vanaf het open dak van een rijdende tweedekkerbus de bevolking heeft toegesproken, een impromptu optreden. En er is een bijeenkomst geweest met de Round Table, maar die was besloten en niet toegankelijk voor dames. ‘Dat laatste heeft voor nogal wat oproer gezorgd.’

Een klant in tweed en met jagershoed mengt zich in het gesprek over de stemming onder de kiezers van Ramsgate en omstreken. ‘We’re coming out!’ zegt hij. ‘That’s for sure!’

Britain moet niet langer meedoen in een Europa dat meer behelst dan vrijhandel en hechtere vriendschapsbanden tussen de verschillende naties. ‘Al die zuidelijke landen! Wég ermee! Je zult zien: die Grieken lullen zich er over een paar maanden toch weer uit! En wij maar betalen! Wij en Duitsland!’

‘Maar u zit niet eens in de euro’, probeer ik voorzichtig.

‘En da’s maar goed ook! Thank God for that!’ En weg is hij.

‘Ja, ík ga niet op Ukip stemmen’, zegt de boekhandelaar. ‘Maar hij misschien wel. Al zal hij er niet voor uitkomen, denk ik.’

’s Middags maak ik een rondje door het kiesdistrict. Dat loopt parallel met de kustlijn: Ramsgate heeft een haven, voornamelijk voor pleziervaart. Broadstairs heeft eindeloze rijen bungalows. Een oudere man op golfschoenen voelt aan zijn gazon of het droog genoeg is om te maaien. Aan de einder varen olietankers door het Kanaal en omdat het helder weer is zijn vaag daarachter de contouren van de Franse kust zichtbaar: Europa, want Britten spreken altijd over ‘Europa’ als ze het vasteland van Europa bedoelen. Alsof ze zelf niet bij Europa horen. Wat hier ook eigenlijk zo is.

Even landinwaarts ligt het vliegveld Manston, in de Battle of Britain een van de vele uitvalsbases voor de geallieerde luchtmacht, na de oorlog een raf-station, maar inmiddels al lang door de luchtmacht verlaten en in verval geraakt. Verschillende commerciële pogingen om winst te behalen uit vliegverbindingen, Manston-Le Touquet bijvoorbeeld, zijn in de loop der jaren mislukt. Het vliegveld werd vorig jaar gekocht voor de prijs van één pond sterling, door een zakenvrouw die beloofde dat ze er mooie dingen mee zou gaan doen. Dat bleek niet waar: een onduidelijk consortium van Amerikaanse beleggers is nu eigenaar en laat het complex verkommeren. Een veerbootverbinding voor passagiers en vracht tussen Ramsgate en Oostende werd in 2013 beëindigd.

‘Maar Manston Airport en de heropening daarvan is zonder twijfel het belangrijkste item lokaal in deze verkiezingen’, zegt de Conservatieve kandidaat Craig McKinlay. ’s Avonds, voorafgaand aan de sessie met de aspirant-politici in de Odd Fellows Hall, straalt hij een en al zelfvertrouwen uit. Dat heeft mogelijk te maken met het feit dat Farage – ‘alwéér!’ – niet komt opdagen. Evenmin als de komiek Al Murray met zijn fukp, maar die toert met zijn voorstelling en wordt dus vergeven. ‘Farage houdt zich weg’, zegt McKinlay. ‘Die praat alleen voor gezelschappen van mensen van wie hij weet dat die het hem niet lastig zullen maken.’

‘Mensen hier begrijpen Europa niet echt. Het gaat er meer om dat ze zich onbegrepen en achtergesteld voelen’

Het is een curieuze uitspraak gezien het feit dat McKinlay zelf een van de grondleggers van Ukip blijkt te zijn geweest. ‘Maar ik ben een academicus! Accountant én zoöloog. Academici zijn allemaal uit Ukip weggelopen. Het is een heel andere partij geworden.’ In 2005 liep hij over naar de Conservatieven. Hij citeert de partijlijn: ‘De enige partij die ons nu een in-uit-referendum over de EU belooft én dat kan waarmaken als de kiezer ons weer laat terugkomen.’

De splijtzwam die Europa is in het Britse politieke bestel en die vooral de Conservatieve Partij dwingt tot opschuiven naar een eurosceptischer en immigratie-beperkender positie, speelt in South Thanet niet eens zo’n rol, denkt McKinlay: ‘Mensen hier begrijpen Europa niet echt. Het gaat er meer om dat ze zich onbegrepen en achtergesteld voelen. Ze hebben last van lage lonen, geringe werkgelegenheid ( __een paar jaar geleden sloot farmaceutisch bedrijf Pfizer zijn deuren, waardoor drieduizend geschoolde medewerkers werkloos raaktenhj_ ),_ toeristen die in de loop der jaren wegbleven. En ja, de mensen uit Londen die hier gehuisvest worden omdat je voor de flats hier minder huursubsidie hoeft uit te geven: dat is vaak niet het beste soort. En dan zien ze ook buitenlanders, zoals Polen, die voor minder loon de vervelendste baantjes doen. Maar of ze zelf in staat zouden zijn geweest dat soort werk in de agrarische sector hier op te knappen? Ik weet het niet.’

In een peiling die werd gehouden voordat Farage besloot zich te kandideren in South Thanet kwam Ukip uit op dertig procent aanhang. Je mag dus aannemen dat hij redelijk zeker is van een overwinning. Afgemeten aan het applaus en boegeroep van het publiek op deze avond staan de Conservatieven er niet goed voor. Labour-kandidaat Will Scobie krijgt veel bijval. ‘Wat Ukip van de conservative vote weet af te knabbelen, laat Labour door de achterdeur binnen’, vreest McKinlay. ‘Deze zetel was al Labour gedurende alle jaren dat Blair premier was.’

De politieke versnippering maakt de uitslag van de verkiezingen moeilijk te voorspellen. Het is niet langer genoeg om te zeggen dat de Tories op 7 mei met zeven procent van de stemmenaanhang moeten uittorenen boven Labour om een meerderheid in het Lagerhuis te hebben, want in een zespartijenbestel is er niet langer zoiets als een ‘uniform swing’ – een eenduidige stemverlegging.

Farage met Ukip kan ook niet verwachten dat hij eenzelfde overweldigend resultaat behaalt als bij de Europese verkiezingen, toen hij de tweede partij werd, omdat mensen in een districtenstelsel vaak strategisch stemmen. Peilingen wijzen op mogelijk tien Ukip-zetels in het Lagerhuis na de verkiezingen. In dat geval zou de partij mogelijk een sleutelpositie kunnen hebben als de Conservatieven zetels tekortkomen om een regering te vormen.

De ochtend van de tweede dag in noordoost-Kent voert mij naar Margate, nog zo’n verwaarloosde kustplaats vijftien kilometer verderop in deze uithoek, maar nét vallend onder een ander kiesdistrict. Dit is door zijn demografische samenstelling een safe seat voor de Conservatieven, maar ook een doorn in het oog van Ramsgate. Margate lijkt on the up, al zou je dat op het eerste gezicht niet zeggen. Het plaatsje trekt sinds de opening van de spectaculaire Turner Contemporary Art Gallery een miljoen bezoekers per jaar. Dat heeft de lokale economie een injectie van ten minste dertig miljoen pond in een jaar bezorgd.

Binnenkort gaat ook het pretpark Dreamland weer open, als een heritage site waar nostalgische bezoekers kunnen rondrijden in de achtbaan van hun jeugd en de penny arcades kunnen herbeleven.

Op de radio kondigt Farage zijn beoogde immigratiebeleid aan. Ooit beloofde David Cameron de ongebreidelde immigratie uit de Labour-jaren terug te zullen brengen tot ‘enkele tienduizenden’. De laatste cijfers zijn net uit: het blijken er in werkelijkheid bijna driehonderdduizend te zijn geworden. Geen politicus lijkt in staat greep te krijgen op het aantal immigranten, illegaal of anderszins, die bij voorkeur naar een Engelstalig land komen.

In het licht van deze wetenschap is ook Farage opeens voorzichtig geworden met getallen: ‘Tussen de twintig- en de vijftigduizend per jaar en alleen als ze niet ernstig ziek zijn.’ Dat voorkomt in zijn visie oneigenlijke aanspraken op een overbelaste gezondheidszorg door buitenlanders die daarvoor niet met eigen belastinggeld hebben betaald. Toelating moet van Farage geschieden op basis van een nuttigheidspuntensysteem met een lagere drempel voor ‘inwoners van het voormalige Gemenebest’. Het is een slimme zet, want ‘het Gemenebest’ bestaat uit voormalige koloniën, waarin vaak het merendeel van de bewoners pikzwart is.

En Farage, zegt hij, is geen racist en wil met politici als Geert Wilders dan ook niets te maken hebben. ‘Het is oneerlijk zoals de pers onze partij onder een vergrootglas legt’, klaagt hij. ‘Elke kandidaat wordt op een weegschaaltje gelegd. Andere partijen hebben ook hun soms individueel twijfelachtige achterban.’

Ooit zei David Cameron dat Ukips kandidaten niet serieus te nemen zijn omdat ze bestaan uit ‘loonies and fruitcakes’. Het is waar: menige Ukip-politicus heeft in de afgelopen jaren het veld moeten ruimen vanwege ophef in de pers over antisemitische, vrouwonvriendelijke of homofobe uitspraken die je ook in de krochten van andere partijbolwerken zou kunnen tegenkomen.

In South Thanet is het recentelijk wel érg misgegaan. Zelfs in aanwezigheid van een bbc-ploeg refereerde een Ukip-parlementariër aan een Thaise partijgenoot als aan ‘a tingtong from somewhere’, klaagde de plaatselijke partijvoorzitter voor de camera dat journalisten er eens over moesten ophouden dat hij lid van het Nationaal Front is geweest, en verzuchtte een plaatselijk Ukip-raadslid, Rozanne Duncan, na de onheilspellende inleiding ‘ik ben geen racist’: ‘De enige mensen met wie ik een probleem heb zijn negers.’ Verstijfde reactie van de Ukip-mevrouw die in Ramsgate verantwoordelijk is voor de perscontacten: ‘Ik had haar nog zo gezegd dat ze haar kaken op elkaar moest houden!’

Van deze drie is inmiddels alleen Duncan geroyeerd. Ze vindt het ontzettend oneerlijk: ‘Die anderen mogen wél blijven. Ik heb alleen de waarheid gesproken.’

Zegt Martin van de boekhandel: ‘Ze heeft wel gelijk. Het is op zichzelf een goeie ziel, Rozanne. Ik ken haar al jaren. En inderdaad, ze zegt niets wat anderen niet stilletjes denken.’


Beeld: (1) Ukip-kantoor in Ramsgate, Kent (Guy Corbishley/Demotix/Corbis) (2) Een paar honderd anti-Ukip-demonstranten in Margate, 28 februari (Guy Corbishley/Demotix/Corbis)