Stoeptegels

Robert Vuijsje
Alleen maar nette mensen
Nijgh & van Ditmar, 286 blz., € 16,50

De eerste pagina’s van Alleen maar nette mensen bevatten een opsomming van vooroordelen: ‘Hollanders zien geen verschil tussen een Antilliaan en een Surinamer. Ook niet tussen een Turk en een Marokkaan, Turken zijn boos op Marokkanen omdat die hun een slechte naam geven. Om diezelfde reden zijn Surinaamse negers boos op Antillianen. Ook dragen Antillianen te veel goud, spreken ze geen Nederlands en zijn ze dom.’
Robert Vuijsje (1970) maakt in zijn debuutroman de lezer duidelijk dat wat er komen gaat een spiegel zal zijn van onze samenleving. Het verhaal gaat over David, een joodse jongen uit Amsterdam-Oud-Zuid, opgevoed in voorspoed en welvaart. Hij is klaar met zijn gymnasium en heeft de tijd genomen zich te beraden op zijn toekomst. Maar in plaats van universiteiten af te lopen gaat David op zoek naar de andere kant van Amsterdam, tussen de allochtonen, op zoek naar een ‘intellectuele negerin’ (met een ‘lekkere bil’, zoals hij dat noemt).

Wat volgt is een komische clash of civilizations. David ziet er met zijn donkere haar en huid nogal Marokkaans uit, en infiltreert binnen de kortste keren in een wereld waar meisjes voor een paar drankjes met je naar bed gaan – met jou en je vrienden tegelijk –, waar de jongens dit filmen op hun mobieltje en waar romantische etentjes plaatsvinden bij de Kentucky Fried Chicken.

Davids speurtocht is vaak hilarisch en Vuijsje geeft een goed beeld van jongens onder elkaar. Maar dat maakt hem nog geen schrijver. De roman is gespeend van elke schrijfstijl. De zinnen staan er zoals een stratenlegger stoeptegels legt, je loopt er overheen maar je zult er verder nooit van opkijken. Dat is natuurlijk een keuze. Schrijvers als Houellebecq gebruiken ook heel bewust geen stijlmiddelen, een roman moet om ideeën gaan!, maar in dit geval is het een gemis. Het verhaal – jongen zet zich af tegen eigen milieu – is nauwelijks origineel te noemen; een eigen stijl had het dat wel kunnen maken. Ondanks de goede intenties zit het met de boodschap ook niet helemaal lekker. Als de opsomming van vooroordelen een aanklacht is naar de lezer, of naar onze samenleving, dan is Vuijsje zelf ook schuldig. Geen van zijn personages weet hij uit de hokjes te trekken die onze o zo bevooroordeelde samenleving hen toedicht.

Nou goed, het zal uiteindelijk wel verfilmd worden, een Johan Nijenhuis-productie, met Egbert-Jan Weeber in de hoofdrol.