De Groene Live #25: Zijn corona-complotten waanzin? Kijk woensdag om 20.30 naar de live-uitzending. Meer informatie

Stoerdoenerij

De man die de meeste aandacht genereerde voor Europa was staatssecretaris Fred Teeven. Maar met zijn stevige uitspraken over asielzoekers is zijn eigen partij, de VVD – voor minder Europa – waarschijnlijk niet blij.

Je moet het staatssecretaris Fred Teeven van Veiligheid en Justitie meegeven. Met het luiden van de alarmklok over een plotselinge, grote toename van het aantal asielzoekers heeft hij in eigen land meer aandacht gewekt voor Europa dan tijdens de hele officiële campagne voor de Europese verkiezingen het geval was. De Nederlandse kandidaten voor het Europees Parlement konden tijdens hun plichtmatige debatten en interviews niet op tegen de staatssecretaris van vvd-huize.

De vraag is wel of het Teevens bedoeling was dat zijn alarmerende cijfers juist het belang van meer coördinatie in de Europese Unie bij de opvang van asielzoekers ook zo duidelijk over het voetlicht zouden brengen. Teeven had het misschien liever gehouden bij zijn stoere oproep aan Nederlanders om Eritreeërs te spotten in de trein. Volgens de staatssecretaris is dat blijkbaar ook een taak die de Nederlandse burgers er in de door dit kabinet gepropageerde participatiesamenleving bij moeten krijgen.

Teevens eigen partij, de vvd, was waarschijnlijk niet blij met het optreden van haar staatssecretaris zo kort voor de Europese verkiezingen. De vvd straalt graag minder Europa uit. De partij wil daarmee de pvv van Geert Wilders de wind uit de zeilen nemen. Maar de vvd zal nooit willen tornen aan het vrije verkeer van goederen en personen binnen de Europese Unie, zoals de pvv wel wil gezien haar voorstel uit de Unie te treden. De liberalen zouden dan het hele bedrijfsleven over zich heen krijgen en waarschijnlijk ook veel Nederlanders die weliswaar harde woorden spreken over buitenlanders, maar zelf niet meer bij de Duitse of Belgische grens in de file willen staan als de binnengrenzen in de EU weer dicht zouden gaan.

Dus zou ook de vvd eigenlijk moeten erkennen dat een plotselinge toestroom van asielzoekers een Europese aanpak vergt die beter is dan de huidige. Zo vlak voor de Europese verkiezingen was dat vast geen prettig vooruitzicht voor de liberalen. Een betere aanpak betekent in dit geval immers al gauw meer Europa. Dan kan er bijvoorbeeld een centrale opvang van asielzoekers worden afgesproken op een aantal aangewezen plekken in de EU of aan haar buitengrenzen, zoals de Zweedse eurocommissaris Cecilia Malmström heeft voorgesteld. Daar zouden de asielzoekers dan vervolgens door een Europese instantie moeten worden beoordeeld om te bepalen of ze recht hebben op een vluchtelingenstatus, waarna ze – als ze mogen blijven – volgens een afgesproken verdeelsleutel over de lidstaten worden verspreid.

Fort Europa creëert als het ware zelf de markt voor de mensensmokkelaars

Dat is nu niet het geval, waardoor Italië – waar veel asielzoekers met bootjes aan land komen – zich alleen voelt staan. Dreigen de asielzoekers niet meer te registeren, zoals Italië onlangs heeft gedaan, is misschien niet netjes, wel begrijpelijk. Zonder registratie is niet te bewijzen dat Italië het land van eerste opvang is. Daarmee kan dit land ontkomen aan de reeds bestaande afspraak dat asielzoekers terug moeten naar het eerste land waar ze Europa binnenkomen.

Asielzoekers zijn niet het enige onderwerp in Europa waar de trend in de dagelijkse praktijk juist richting meer EU is in plaats van minder. Op het terrein van het milieu is het niet moeilijk uit te leggen dat de aanpak van de verontreiniging van de Rijn en een schone lucht boven Rotterdam niet begint of eindigt bij de grens, maar gebaat is bij samenwerking en onderlinge afspraken. Ook het verdedigen van ons land is een taak die de Nederlandse defensie niet in haar eentje aankan. Het gaat na alle bezuinigingen van de laatste jaren niet alleen om meer geld op de Nederlandse begroting. Hoewel bij defensie verdergaande samenwerking tussen landen van de EU al een feit is, zal dat nog hoger op de agenda komen te staan gezien de ontwikkelingen aan de oostgrens van Europa. Wordt het dan nog verdergaandere samenwerking met mogelijk ingewikkelde gezagsstructuren als gevolg of komt er een Europees leger?

De discussie in Europa zal dan ook vooral blijven gaan over de vraag wie die samenwerking tussen de lidstaten initieert en democratisch controleert. Zijn de afzonderlijke lidstaten, hun ministers en nationale parlementen aan zet of neemt een ‘EU-regering’ het voortouw, gecontroleerd door het Europees Parlement, dat gekozen is na verkiezingen met Europese partijen, kieslijsten en lijsttrekkers.

Nog even terug naar de toestroom van asielzoekers. Teeven is verontwaardigd over de rol die mensensmokkelaars volgens hem spelen bij de toename van het aantal asielzoekers. Daarmee suggereert hij tegelijkertijd dat het eigenlijk allemaal gelukszoekers zijn die hier aankloppen en dat is niet terecht. Daarvoor is er te veel oorlog en geweld in het Midden-Oosten en in Afrika. Dat er mensen grof geld verdienen aan de ellende van anderen is niet goed te praten, zeker niet als de smokkelaars hoge functies zouden hebben in het leger van Eritrea, het land waaruit begin deze maand duizend asielzoekers per week Nederland binnenkwamen. Maar als ook op dit punt Europa beter zou samenwerken en de door haar gemaakte internationale afspraken zou nakomen over het toelaten van mensen die daadwerkelijk op de vlucht zijn, dan zouden mensensmokkelaars minder klandizie hebben. Fort Europa creëert als het ware zelf de markt voor de smokkelaars.

Toegeven dat alle oorlog en geweld leiden tot gigantische aantallen vluchtelingen en dan in één adem door ook toegeven dat Nederland volgens internationale verdragen gehouden is vluchtelingen toe te laten als ze hier asiel aanvragen, is echter politiek moeilijk te verkopen. Zeker voor vvd’er Teeven. Die slaat liever stoere taal uit.