FILM

Stofstorm van betekenis

Machete

Machete speelt zich af in een paradoxale, zelfbewuste wereld die constant dreigt door te zakken wegens een enorme ballast aan betekenis. De film is zowel een hommage aan jaren-zeventigexploitatiefilms als een politieke satire over vreemdelingenhaat. Hierbij hanteert de Texaans/Mexicaanse regisseur Robert Rodriguez geen enkele grens wat betreft goede smaak of het incasseringsvermogen van de kijker. Zijn benadering van en visie op de filmkunst blijken nog het best uit de naamsvermelding tijdens de titelsequentie van zijn stilistisch meesterlijke, op de graphic novel van Frank Miller gebaseerde Sin City (2005), namelijk: ‘Shot and cut by Robert Rodriguez’.
Rodriguez heeft iets met messen, waarvan er in het bloedige Machete een overvloed is. De held uit de titel wordt gespeeld door Danny Trejo, een vast gezicht in de filmografie van de regisseur. Trejo, in zijn eerste hoofdrol, is een Texaanse politieagent die dus uitzonderlijk goed met een kapmes kan omgaan. Na in een val te zijn gelokt van een Mexicaanse gangster, gespeeld door Steven Seagal, duikt Machete onder tussen illegale Mexicaanse arbeiders in Texas. Dan wordt hij ingehuurd om de racistische senator McLaughlin (Robert De Niro) om te brengen. Zo wordt het conflict tussen de Mexicanen en de Texanen, geleid door de gewelddadige cowboy Von (Don Johnson), op de spits gedreven en stevent het verhaal onvermijdelijk af op een confrontatie in de stijl van die van het historische gevecht bij het fort The Alamo in maart 1836. En mooie ironie is dat de held, de man met de messen, nu geen Amerikaan meer is die Jim Bowie heet, maar een Mexicaanse federale genaamd Machete. Voor Mexicanen in Texas moet dat een plezierige kijkervaring bieden. Eindelijk eens een populaire film, zeg maar gerust spaghettiwestern, met Mexicanen als helden.
De subversieve politieke boodschap druipt van iedere scène in Rodriguez’ film: Amerika is een crimineel, gewelddadig land waarin minderheden systematisch worden onderdrukt en de revolutie, zeker in Texas, op ieder moment kan losbarsten. De angst zit er diep in. 'Wat als Texas weer Mexicaans wordt?’ gromt Von, die als eerste wapenfeit een zwangere Mexicaanse vrouw voor de ogen van haar zoon executeert wanneer zij de grens probeert over te steken. De allegorische lijn strekt ook verder, naar de huidige situatie, wanneer senator McLaughlin zich in speeches bedient van de retoriek van de conservatieve antiterrorismelobby in Amerika.

Deze interessante dimensie dreigt evenwel te vervagen in de door Rodriguez aangewakkerde stofstorm van citaten uit de zelfkant van de populaire cinema. Om van te duizelen: van spaghettiwesterns tot 'nunsploitation-thrillers’. Rodriguez, door zijn spectaculaire debuut El Mariachi (1992) een van de belangrijkste figuren in de Amerikaanse onafhankelijke cinema van de jaren negentig, is opgegroeid met films waarin geweld en seks belangrijker zijn dan personage of plot. Maar net als zijn collega Quentin Tarantino zoekt hij naar iets van waarde in deze harde wereld. Is er dan een vorm van thematische betekenis die verder strekt dan die zelfbewuste, streng gecontroleerde film-wereld? Hierin zit ’m de paradox: Machete lijkt op genrewerk, en is dat ook wel degelijk, maar juist die conventies en clichés werken samen om een reflectie van de wereld, van Texas en het Amerika van Rodriguez, te bieden. Deze film bestaat niet op zichzelf, maar is onlosmakelijk deel van de wereld waaruit hij is voortgekomen, namelijk zowel het verleden van Rodriguez in de drive-ins en vieze grind houses en dollar cinemas van San Antonio en omstreken als de politieke realiteit van het land en de staat waarin hij thans woont. Conclusie: hak- en schietwerk, ja, maar als het stof is neergedaald blijkt er toch ook meer te zijn.

Machete draait nu in de bioscoop