Het contrast kan niet groter zijn. Aan de ene kant de beelden vanuit Afghanistan waar zich voor veel Afghanen een nachtmerrie voltrekt. Zwaargewapende Taliban-strijders rijden in pick-uptrucks door de straten van Kabul, vanuit schuilkelders vertellen mensen over hun doodsangst, hun paniek, hun wanhoop, desperaat zwaaien mensen buiten de luchthaven van Kabul met papieren, visa, paspoorten, geprinte e-mails met daarin bevestigingen, er wordt constant geschoten. Totale chaos, met vele doden tot gevolg. Geruchten over lijsten die rondgaan met namen van journalisten, van medewerkers aan de internationale militaire en politiemissies, de Afghaanse overheid, ontwikkelingsorganisaties, vrouwenorganisaties worden talrijker. De Taliban die van deur tot deur op zoek gaan.

Ondertussen wordt er in de Tweede Kamer in Den Haag gedebatteerd over eveneens een lijst en wie er wel of niet op mag staan: of alleen tolken die gewerkt hebben voor de Nederlandse missie asiel krijgen, of ook koks, schoonmakers, bewakers en chauffeurs? En waar ligt de grens? Hoelang moeten ze er hebben gewerkt, in welke positie? Wel of geen vast contract?

Na lang soebatten wordt op 18 augustus de motie van d66-Kamerlid Salima Belhaj aangenomen die stelt naast tolken, de lokale ambassadestaf en hun gezinnen ‘zoveel mogelijk Afghanen te evacueren die door hun werk voor Nederland of een Nederlandse missie een verhoogd risico lopen, onder wie koks, bewakers, fixers en journalisten’.

De vvd stemde tegen. En in eerste instantie gaf vvd-staatssecretaris Ankie Broekers-Knol ook haar eigen interpretatie aan de motie. ‘Dure tijd tikte weg in Den Haag terwijl wederom wanhopige Kamerleden aan de bewindspersonen uitlegden dat het parlement in Nederland toch echt de wetgevende Kamer is en de regering hun wetten dient uit te voeren’, schrijven Casper Thomas en Coen van de Ven. Pas hierna zegde de staatssecretaris toe de motie naar ‘letter en geest’ te zullen uitvoeren.

Europa wil zoveel mogelijk Afghanen weren

Terwijl in Den Haag verder wordt vergaderd en gedebatteerd over de grenzen aan de asielopvang, moeten mensen in Kabul, vanwege het volledig ontbreken van een evacuatieplan, checkpoints van de Taliban weten te passeren en naar de luchthaven zien te komen. Hoe risicovol dit is, zien we dagelijks in de media. Achter de schermen zetten internationale teams van journalisten zich ondertussen dag en nacht in voor hun Afghaanse fixers en collega’s. Tegen welke muren ze daarbij oplopen, ondervindt Minka Nijhuis. ‘Operaties waar altijd de scheidslijn wordt getrokken tussen hen en ons, waar moedige individuen doen wat ze kunnen, maar waaraan onvermijdelijk altijd ook verraad kleeft’, schrijft ze daarover.

Broekers-Knol behoorde, samen met collega’s uit vijf andere Europese landen, trouwens ook tot de ondertekenaars van de schaamteloze brief aan de Europese Commissie, daags voor de val van Kabul, waarin zij aandrong op het doorzetten van deportaties van Afghanen. Stoppen zou het verkeerde signaal geven. ‘En zal waarschijnlijk nog meer Afghaanse burgers motiveren om hun huis te verlaten en naar de EU te gaan.’

Hoe ver kun je gaan? ‘Het spook van de aanzuigende werking’, zoals Carolus Grütters, onderzoeker bij het Centrum voor Migratierecht van de Radboud Universiteit Nijmegen, het onlangs in een opiniestuk in de NRC noemde, is hardnekkig. Er zijn, zo benadrukt hij, talloze onderzoeken naar gedaan en er is nog nooit een oorzakelijk verband gevonden. ‘Een vluchteling zoekt veiligheid en geen vijfsterrenhotel.’

En dan Brussel. Op enkele Europese landen na, zoals Duitsland, Frankrijk, Spanje en Italië, zoeken Europese politici vooral manieren om zoveel mogelijk Afghanen te weren. De EU maakte duidelijk te willen voorkomen dat Afghanen de Europese grenzen bereiken en asiel aanvragen, waarmee het VN-Vluchtelingenverdrag de facto is opgezegd en het radicaal-rechtse gedachtegoed is overgenomen. Griekenland versnelt daarom de bouw van een muur aan de Turkse grens. De EU wil opvang in ‘de regio’. EU-buitenlandcoördinator Josep Borrell wil daarvoor zelfs toenadering zoeken tot de Taliban. ‘We moeten in contact komen met de nieuwe machthebbers om een nieuwe migratieramp te voorkomen.’ Over verraad gesproken.

Afghanen die nu aankomen op Schiphol worden opgevangen in de kazerne in het Groningse Zoutkamp. In ieder geval veilig – als Broekers-Knol zich tenminste aan de afspraken met de Kamer houdt.