Televisie: One Fine Day

Straffeloos

_One Fine Day _doelt op de dag dat een individu onrecht niet langer lijdzaam ondergaat maar zich verzet.

Zes dapperen portretteert documentairemaker Klaas Bense: John Carlos (66), sprinter die bij de olympische medaille-uitreiking in 1968 de Black Power-groet bracht; Maria Sanhueza (21) die als zestienjarige Chileense massaal scholierenverzet organiseerde met oog op gratis onderwijs; Christian Führer (68), dominee, die in zijn kerk mede de basis legde voor de val van de Muur; Nic (24), Chinees internetter die door censuur verwijderde beelden van sociaal onrecht steeds weer terugzet; Ashin Kovida (28), Birmese monnik, die zich in 2007 openlijk uitsprak tegen de militaire regering en de basis legde voor massale protestdemonstraties; Iraakse Rania Ibrahim (18) die als vijftienjarige op het laatste moment haar bomvest niet tot ontploffing bracht.

Ode aan individuele moed en aansporing daartoe: elke verandering vereist een begin en dus iemand die begint. Een verzameling rolmodellen waaronder veel jongeren. Met grote verschillen. ‘Nic’ blijkt in werkelijkheid niet te doen wat hier aan hem wordt toegeschreven; hij staat voor internetters die zich begrijpelijk niet laten filmen (gedramatiseerde documentaire dus). Van Rania kun je je afvragen of ze in het rijtje past. Maar misschien doet dat er niet zoveel toe. ‘Een held is iemand die straffeloos onvoorzichtig is geweest’, zei Hermans. Als lafaard zou ik het graag tot lijfspreuk verheffen, maar dat lukt niet. Als ik ooit moedig ben is het omdat ik me van lafheid bewust ben en besef dat anderen wel risico’s namen en nemen.

Bovendien is ‘straffeloos’ hier gotspe: John Carlos is de rest van zijn leven uitgekotst en voornamelijk werkloos gebleven; Ashin Kovida leeft moederziel alleen als balling in de VS, verlangend naar het dorpshuisje van zijn moeder ‘vol compassie, goedheid, vrede’. De verzameling heeft iets willekeurigs, behalve dan dat ze niet zijn vermoord of wegrotten in een gevangenis, zoals de studenten van Tienanmen. Mooie portretjes zijn het wel, waarin de ‘helden’ menselijk worden. Archiefbeelden maken de woede van Carlos begrijpelijk, de Zivilcourage van Führer nog indrukwekkender, net als het lef van Maria. Van Ashin, in monnikspij op zijn Amerikaanse fiets, kun je alleen maar gaan houden. Maar of de impliciete oproep werkt? Bense reisde de wereld over. Dat doen veel Nederlandse documentairemakers. Vaak naar Afrika. Altijd klinkt het verwijt dat we alleen kommer en kwel uit dat continent willen en niet het goede nieuws. Mogelijk. Maar dan verwijt je Van Reybrouck dat hij de onthutsende geschiedenis van Congo te goed heeft beschreven; en Ilse en Femke van Velzen dat ze een indrukwekkend documentair drieluik maakten over verkrachting als politiek en militair wapen in datzelfde land. Na de eerste delen waarin respectievelijk slachtoffers en daders werden geportretteerd (Fighting the Silence en Weapon of War) nu een curieuze afsluiting: soldaat wordt veroordeeld vanwege verkrachting van de echtgenote van een superieur. Atypische casus: niet de vijand en gebeurd in aanwezigheid van haar man, bedwelmd door een drankje van de soldaat annex genezer. Ongeloofwaardig verhaal waarop de maaksters stuitten toen ze een zitting van een militaire rechtbank filmden zonder te begrijpen wat er gebeurde, behalve dat de man tien jaar kreeg. Samen met een Congolese advocate proberen ze de toedracht te achterhalen. Kernpunt is dat ngo’s verkrachtingsprocessen betalen zonder aandacht voor de verdediging van verdachten. En dat corruptie en valse beschuldigingen nieuw onrecht creëren. Arm Afrika. De gezusters Van Velzen, die in Congo rondreizen met hun films om debat over seksueel geweld te bevorderen, verdienen een plekje in Bense’s galerij.

Klaas Bense, One Fine Day, BOS, donderdag 21 juni, Nederland 2, 23.25 uur. Ilse en Femke van Velzen, Justice for Sale, Ikon, donderdag 5 juli, Nederland 2, 22.50 uur