Rifqa en Danny in Danny in Arabistan III © CCCP

In de aftiteling van de openingsaflevering van Danny in Arabistan zit een disclaimer: de opnames in Soedan vonden plaats voordat de militairen opnieuw de macht grepen. Wie het nieuws volgde begreep dat al bij het kijken: we zagen het laatste hoofdstuk van ‘de Arabische Lente’ in Soedan laat beginnen met de volksopstand tegen Omar al-Bashir (2019). De gure herfst waarin bijna al die voorjaren overgingen brak in Soedan alweer eind 2021 uit.

Achterhaald dus? Wie daarom niet zou kijken berooft zich van kennismaking met indrukwekkende, jonge, idealistische heldinnen. En van een analyse van de botsing tussen moderniteit en traditie in een samenleving die onder Bashir de sharia als dwangbuis opgelegd kreeg – wat een deel van de bevolking toejuichte en -juicht. De aflevering gaat, ook zonder nieuwe staatsgreep, van euforisch, utopisch vrijheids- en emancipatiedenken naar het loden gewicht van traditie. Want, zien ook sommige jonge Khartoemse intellectuelen, een politieke revolutie is hooguit het begin: sociale en culturele veranderingen vereisen lange tijd, als ze überhaupt doorzetten. Bovendien, ook in een deel van die ‘revolutionairen’ zit de ‘oude Adam’ vast verankerd. Adam, omdat de aflevering voor een groot deel over Eva gaat: Eva als strijder en als slachtoffer.

Onvergetelijk blijft het beeld van studente Alaa Salah (toen 22), in ‘het wit van Nubische koninginnen gekleed’, die in 2019 staand op een auto de menigte toesprak. Tegen de dictatuur, maar ook tegen ‘tribalisme en racisme in al zijn vormen’. Zij komt op archiefbeeld voorbij maar we leren vooral jongere ‘zusters’ kennen: Rifqa, die vermaard werd door traangasgranaten terug te gooien naar politie en leger; en vriendin Aymin, die bij de protesten een oog kwijtraakte. ‘Spijt?’ ‘Nee: mensen zeiden dat ze juist daardoor voor mij de straat op gingen.’ Er komt een jongeman bij ‘om onze heldinnen te begroeten’. ‘Aymin bracht wel een groot offer’, oppert Danny. ‘Heldin is zacht uitgedrukt’, zegt de jongen, ‘we prijzen God om haar.’ Niets triomfantelijks hebben de vrouwen – dit hoor je te doen. Terwijl deze meisjes onder Bashir door de religieuze politie zouden zijn opgepakt, alleen al omdat ze met mannen op straat praatten.

We leren Rifqa’s geweldige moeder kennen, alleenstaand met acht kinderen. In haar schuilen twee werelden: stralend is ze over de moed van haar oudste dochter. Maar die moet niet denken dat ze aan kan trekken wat ze wil. ‘Heb je gezien hoe ze bij het teruggooien zorgde dat haar hoofddoek strak bleef zitten?’ Dit generatieconflict blijkt dieper, maar Rifqa gaat haar eigen weg en gelooft heilig in een stralende toekomst. Maar gruwelijk het gesprek met een andere jonge vrouw. Verkracht, zwanger en de euvele moed gehad de dader aan te klagen. Breuk met familie die eist dat ze haar kind wegdoet. Een rechter die haar tot honderd zweepslagen veroordeelt, meteen in de rechtbank gegeven. In het toen nog ‘bevrijde’ Soedan. The horror.

Danny in Arabistan III, NTR, drie delen vanaf vrijdag 14 januari, NPO 3, 20.25 uur. Delen 2 en 3 Soedan en Djibouti