Esiri Erheriene-Essi

Strange Fruit

In het stripverhaal-achtige schilderij Confessions of a Gigolo spreekt een naaktmodel zijn schilder toe – het doek zit vol tekst.

Medium kunst

Hij heeft zijn bedenkingen over schilderkunst, de verraderlijke blik van de voyeur-fetisjist, hij verwijst naar Baudelaire’s Le peintre de la vie moderne en naar Lucian Freud, en eindigt dan: ‘Can’t we all just get lost in the beauty of a mark of a certain combination of colours side by side?’

‘It could be very well that this painting was made with a total absence of ideology.’

Het schilderij, van de Britse kunstenares Esiri Erheriene-Essi, is de intrigerende binnenkomer van een fraaie tentoonstelling in Arnhem, haar eerste overzicht in Nederland. Erheriene-Essi heeft een Nigeriaanse achtergrond. Ze studeerde in Londen, zat daarna in De Ateliers in Amsterdam en haalde het journaal toen ze de Koninklijke Prijs voor Schilderkunst won. In De Ateliers viel zij al op met grote, levendige en kleurrijke figuratieve schilderijen, die een sterk engagement toonden alsook een enthousiasme, dat de kijker makkelijk raakt. Dat is nog altijd zo. Erheriene-Essi kiest voor figuratie om de kijker ‘een ingang’ te geven; ze houdt ook nog altijd van lekker schilderen, stevige vegen, dikke lagen, sprekende kleuren. Als je ooit het woord ‘gelaagd’ zou willen gebruiken, dan kan dat hier: onder de eerste verflaag zitten er nog ettelijke, en het oppervlak zit vol gedrukt materiaal, kranten, foto’s, enzovoort. Het zijn schilderijen, innemend en beweeglijk als popmuziek.

Het is het engagement dat echter het meeste spreekt. Onder de vrolijke kleuren is een aanzienlijke urgentie voelbaar; dit is niet iemand die postmoderne muggen wil ziften, die tijd heeft voor ironische grapjes of filosofisch zoekwerk, maar iemand die graag je vertrouwde aannamen over de geschiedenis wil aanvallen. Rare logica is dan een mooi middel. Zo is een ‘lekker’ portret van The Supremes gezet op een achtergrond van foto’s van Brigitte Mohnhaupt, de raf-terroriste. De titel van het doek verwijst naar Pussy Riot. Waren The Supremes dan ook activisten? Ja: zij waren zwarte zangeressen in een tijd dat openbare toiletten in de Verenigde Staten nog in white en colored waren verdeeld, en ze droegen pruiken over hun afro’s. Soms is de boodschap geestig, zoals in het doek met de Gay Black Jewish Klansmen for Tolerance and Understanding, maar meestal is de ondertoon wrang. Riders on the Storm, waarmee de tentoonstelling besluit, is een indrukwekkend beeld van gelynchte, opgeknoopte mannen.

Erheriene-Essi meent terecht dat het openlijke racisme van de slavernij en de segregatie misschien uit de samenleving is verdwenen, maar dat de waarden en de structuren ervan nog stevig overeind staan, zij het verpakt in meer verfijnde codes. Het lijkt me dat ze wil laten zien dat een afbeelding van ‘een neger’ eigenlijk per definitie beladen is, dat zo’n afbeelding nooit gemaakt kan zijn zónder ideologische betekenis, dat je achter elke neger altijd een Malcolm X en een Angela Davis zou kunnen zien. Wie denkt dat dat overdreven is, denke aan zwarte piet. Die had er zó bij gekund.


Esiri Erheriene-Essi, Don’t Support the Greedy. Museum Arnhem, t/m 7 september

Beeld: Esiri Erheriene-Essi, Pussy Riot (For Assata), 2013. Uit de tentoonstelling Don’t Support the Greedy (Museum Arnhem)