Ruby Swinney, Observations, 2022. Olieverf op zijde, 130 x 210 x 4,5 cm © Peter Tijhuis / Courtesy AKINCI

De schilderijen van de Zuid-Afrikaanse Ruby Swinney – uitgevoerd in monochrome kleuren, alsof we kijken door een filter – laten in het midden of haar landschappen zich in het verleden, of juist in een verre toekomst bevinden. Van een afstand geloof je nauwelijks dat het schilderijen zijn, zo sterk stuurt de kunstenaar met kleur in combinatie met talloze details waar het licht op valt onze blik in de richting van de fotografie, met name de gladgestreken variant op sociale media. Geschilderd in dunne penseelstreken op zacht zijde en glad overtrekpapier is de wereld van Swinney zowel herkenbaar als artificieel, tegelijk koel en afstandelijk en toch dichtbij.

We zijn gewend aan oogstrelende weergaven van de werkelijkheid en deze werken zijn bij uitstek gemaakt voor die manier van kijken. Daarmee zijn ze uitermate schilderkunstig, alleen de voorstellingen werken niet mee. We herkennen een stedelijke omgeving, met hoge gebouwen en uitgestrekte parken, maar de bezigheden van de stedelingen in de stad gaan de perceptie te boven. Een man in een lange doktersjas knielt neer bij een watertank in een tropische kas, een meisje in een jurk met kraagje staat bij een fontein en ruikt aan een stengel die doet denken aan een ijspegel in haar hand – het zijn verontrustende beelden en toch gaat er een soort kalmte van de figuren uit, de suggestie van een verbintenis met het universum die zich manifesteert als een lichtstraal naar de hemel of als halo, staaf of witte vlek in iemands gezicht. Deze mensen leiden een buitengewoon raadselachtig bestaan en de vraag rijst of ze dat zelf in de gaten hebben.

Ruby Swinney woont en werkt in Kaapstad en exposeerde daar solo in het Zeitz Museum of Contemporary Art Africa, maar haar werk was nog niet vaak buiten Zuid-Afrika te zien. Floating World is de tweede solotentoonstelling bij Galerie Akinci in Amsterdam en opent met een citaat van schrijver Rebecca Solnit die stelt hoe natuur altijd politiek is, in hoe we het ons verbeelden, hoe we ermee omgaan, hoe we het beïnvloeden. De begeleidende tentoonstellingstekst stelt dat Swinney bij aanvang van haar schilderijen vaak een projector gebruikt om beelden mee op het doek te projecteren, een verklaring voor de afstandelijkheid die uit haar voorstellingen spreekt. De tekst noemt de kunstenaar een ‘kunstenaar-machine’, iemand die ‘het geuite, eenzame, door stemming geteisterde zelf’ uit het schilderproces wil verwijderen om tot een objectieve getuigenis van een beeld te komen. Maar Swinney doelt op meer dan een registratie alleen, want geen foto zal gezichten vervormen zoals zij dat doet en buitenaardse taferelen zoals die zich op haar schilderijen voordoen, zijn (nog) door geen camera vastgelegd.

De mensen in Floating World van Swinney leiden een raadselachtig bestaan

Floating World, een titel die verwijst naar het Japanse begrip ukiyo wat zoveel als vlietende, voorbijgaande wereld betekent, suggereert een wereld in beweging met de mens als voorbijganger. Ukiyo-e is de naam van de Japanse prentkunst die zowel landschappen als het mondaine leven tot onderwerp had en Swinney brengt die twee samen en laat ze botsen, de natuur en de mens die zich daarin verpoost, althans, in de natuur zoals die in de stad voorhanden is, in parken, tuinen, boomgaarden, kassen en zwemvijvers. En als zij de vrije natuur in trekken, voor een wandeling door een bos, dan gewapend met een rugzak met daarin alles wat je nodig hebt om aan het eind van de dag weer veilig thuis te komen.

Mensen nemen bij Swinney hun toevlucht tot de gedomesticeerde natuur met platgetreden paden. Ze kijken naar planten die weliswaar niet minder echt zijn dan die in het wild, maar wel al vele malen vaker gezien. Dat heeft iets treurigs en toch laat de aanblik van een cactus in een kas hen niet onberoerd, integendeel, ze bestuderen de natuur met aandacht. In Observations staat een vrouw in de richting van een struikgewas gebogen, een schitterend bosschage van gras, blad en bloem dat de kunstenaar blad voor blad, bijna hyperrealistisch weergeeft. Het haar van de vrouw valt voor haar gezicht maar vanuit haar naar de planten uitgestoken hand stijgt een lichtstraal op naar haar neus – een beroering.

Hoewel we niet weten waar of wanneer dit alles zich afspeelt, spelen plaats en tijd een bepalende rol: architectuur en kleding roepen verschillende tijdsbeelden op en daarmee periodes waarin de mens zijn invloed op de natuur deed gelden. Een Victoriaanse kas houdt planten gevangen en moderne gebouwen torenen uit boven een park. Mensen dwalen rond met een hoed, poseren in pak of gaan juist gekleed in vlotte jeans. Mooi zijn de suggesties van licht en water en de lange en harde schaduwen die Swinney bomen en lantaarnpalen op haar wereld laat werpen. Alleen de figuren die ze schildert als witte schimmen moeten het zonder schaduw stellen – zij zijn slechts passanten, reeds vertrokken of nog in aantocht.

Ruby Swinney – Floating World, t/m 21 januari 2023, Galerie Akinci in Amsterdam.