Stumperds en bluffers

Even sprak Van der Reydens verontwaardiging over Collignons Volkskrant-prent me wel aan: dat zijn vierennegentigjarige moeder haar middelbare zoon nog afgebeeld moest zien in jarretels! Ook ik zou graag zien dat kranten en tv-programma’s vooraf gekeurd werden door een commissie van hoogstaande hoogbejaarden die zouden zorgen dat hun kinderen, in het centrum van de macht, indien aangevallen op opvattingen of praktijken, tenminste nooit bloot, in ondergoed, laat staan in travestie zouden worden afgebeeld. Misschien kregen we dan ook wat meer bloemencorso, Avro’s kinderkoor en dagsluiting en niet dominee Gremdaat en de verwording waar die voor staat.

Maar toen vroeg ik me af of voor die arme mevrouw Van der Reyden die prent niet minder ernstig is dan te moeten meemaken hoe haar kind, dat het bijna-hoogste in de politiek heeft bereikt, de overstap maakt van godvrezend CDA naar Veronica. Hoe zou hij haar dat destijds verteld hebben? En zou zijn wens tot ‘minder seks’ in de programmering door diezelfde moeder zijn ingegeven of had hij haar woorden niet doorgesluisd indien het marktaandeel van Veronica boven verwachting twintig procent was geweest? Dol ben ik op moraal en ethiek, maar sommigen kunnen daarover toch beter hun muil houden, dacht ik zo. Brengt ons bij de andere nieuwkomer, SBS, dat door aankoop van Wit- Rusland-Nederland gans een volk dwong tot een speurtocht naar haar frequentie. Neurotisch zapgedrag verhindert me een zinnig woord over hun karakter en identiteit te zeggen, behalve dat die Van Westerloo heet.
Maar er is een uitzondering. Drie maal viel ik in Breekijzer. Hoofdrol daarin is voor het type goedogende, sonoorstemmige middelbare man dat het buitengewoon met zichzelf heeft getroffen; dat zowel heeft doorgeleerd en niet van de straat is als veel weg heeft van de marktkoopman die je een dreun verkoopt wanneer je waagt vast te stellen dat zijn appelen voos zijn. Goed, deze man verzamelt mensen die zich door overheid of particuliere instelling benadeeld achten en die met protesten niets bereikt hebben. Dan bezoekt hij, bij voorkeur onaangekondigd, samen met gedupeerden en televisieploeg belastingkantoor of bank, vraagt inspecteur of voorlichter te spreken en helpt het onrecht de wereld uit. Kruising van Robin Hood, Batman, Frits Bom, Nora Salomons. Storms is de naam en je voelt hoe hij er zelf van uitgaat dat het noemen ervan Amro-voorlichter en belastinginspecteur doen sidderen. Dat doen ze ook, al spartelen ze tegen: 'Niet met de camera erbij’, 'Voortaan een afspraak maken’. In de aftiteling zie je hem guur weer trotseren: bij nacht en ontij op de bres voor het recht. Het recht, wel te verstaan, van de televisie om haar eigen macht aan te tonen; stumperds te gebruiken voor de glorie van zichzelf. Niets verandert Breekijzer aan de praktijken van bureaucratie en kapitaal. Alleen de sloeber die zich ervoor leent Storms zijn blaf- en bluftruc toe te laten passen, ziet centjes terug. Zelden zo in verwarring gebracht: de weerzin over onrecht bleek kleiner dan de weerzin over degeen die het aan de kaak stelt.