Toneel

SUCCES IN SIMPELVELD

TONEEL Ik ben weg

Soms heb ik het idee niet in een voorstelling te zijn beland, maar op een afspraak. ‘Goedenavond, is het hier toneel?’

‘Ja, u moet weten, zo dadelijk gaat het doek op en dan ziet u een decor met een man erin, dan komt er nog een man op die een meisje bij zich heeft en later komt er nog een vrouw. Ze spreken veel. Af en toe is er muziek en dan gaat het licht even uit – dat betekent dat we een sprongetje in de tijd maken. Aan het eind zit de man van het begin op dezelfde plek in het decor als in het begin. Dan zakt het doek en is het afgelopen.’

Het Toneel Speelt brengt een nieuw stuk van Ger Thijs, die tevens de regie heeft gedaan: Ik ben weg. Raadpleging van het tekstboek (achteraf) leert dat regisseur Ger Thijs de eerste 25 pagina’s tekst van auteur Ger Thijs heeft geschrapt. In die gesneuvelde pagina’s peinst de beeldend kunstenaar Henry (Mark Rietman) over een zojuist verbroken relatie, daarna over de diverse mogelijkheden van zelfdoding. De monoloog heeft de onverbiddelijke kwaliteit van een Thomas Bernhard-tekst. Vanwaar deze meedogenloze coupure? Ik snap de ijzeren schrijfwet die luidt: kill your darlings, maar is dit niet meteen één vermoorde lieveling te veel? In de voorstelling begint Henry een combinatie van wat zelfmoordadviezen uit te proberen. Voor hij in een diepe slaap geraakt wandelt een meisje zijn atelierwoning binnen. ‘Ben ik aan gene zijde? Ben jij de eerste engel die ik tref?’ vraagt Henry. Geenszins. De ‘engel’ is de zeventienjarige dochter Lisa (Lore Dijkman) van zijn voormalige collega-in-de-kunsten Peter Blok, die kort hierna in de atelierwoning arriveert. Henry is de worstelende kunstenaar die ooit verder wilde schilderen ‘waar Mondriaan ophield’. Josef, die beneden de rivieren is blijven wonen en werken, reproduceert vooral zichzelf: op het moment maakt hij ‘bibliotheekbeelden’. Groot succes in Simpelveld en Beek bij Nijmegen. De volgende stap is een bibliotheek te Amersfoort. Weer een opengeslagen boek met wegwaaiende letters. Henry en Josef deelden ooit een geliefde, Saskia, maar die is dood: borstkanker. Die Saskia (Alice Reys) heeft in het stuk één opkomst: in een droom van Henry, eindigend in een vrijpartij, waarschijnlijk het moment dat Lisa werd verwekt – er wordt gesuggereerd dat Josef niet de biologische vader is van zijn dochter.

Wordt hier toneel gespeeld? Wel wis en waarachtig! De beide dames doen hun stinkende best. Maar het gaat hier om die twee heren, vermoeide en verweesde ex-broeders in de kunsten en in de drank. Mark Rietman en Peter Blok, ik mag graag naar die twee mannen kijken. Maar niet in zo’n afgetrappeld natte-kranten-melodrama met dialogen van bordkarton. Met hun feilloze timing en muzikale tekstbehandeling komen ze een heel eind. Maar uit papier-maché (Van Dale: ‘gekauwd papier’) maakt zelfs de meest geniale toneelspeler geen ivoor. Had iemand bij Het Toneel Speelt hier niet op de rem kunnen drukken? Houdt iemand hier de vinger op de pols van wat we vroeger wel ‘dramaturgie’ noemden? Was er niet een gesprekspartner die Ger Thijs er zachtzinnig en invoelend op had kunnen wijzen dat drama als een platform voor menselijk onvermogen echt iets anders is dan toneel-op-krukken waarin je de plotwendingen op ki-lo-me-ters afstand ziet aankomen? Als je wilt schrijven over een botsing van talenten (of non-talenten) in de kunst, dóe dat dan! Waarom moet dat spook van de gestorven vrouw ertussenin worden gewurmd, dat slechts dient als legitimatie voor het optreden van de dochter, die tegen het eind besluit met haar vader (waarschijnlijk niet de biologische?) te breken en bij Henry in de grote stad boven de rivieren te blijven wonen? Om godbetert aan de modeacademie te gaan studeren.

Ik ben in de onvergeeflijke val van de toneelverslaggever getrapt. Niet wat ik zie telde, maar wat ik wilde zien. Geen soap. Maar een clash of titans in de kunsten. Ik had een afspraak met de verkeerde voorstelling.

Het Toneel Speelt, Ik ben weg. In het hele land te zien t/m 1 december. www.hettoneelspeelt.nl