Suffe dozen!

Mannelijkheid wordt: een strak pak, een geile bak, aftershave en pompen in de sportschool. De man is woedend op het getrut van de vrouw. Hij heeft zijn tijd ook niet mee. Rest hem slechts te vechten.

VROUWEN? Suffe dozen zijn het! Vrouwen zijn de reden dat wij bloemetjesgordijnen voor de ruiten hebben hangen. Samen moeten vegeteren op de zachte kussens van de bank. Kijken naar goed-gevoel films, zijige soaps en zeikprogramma’s over problemen. Godverdomme. Haren wassen. In bad liggen. Schone kleren aantrekken. Geen bier drinken met de maten. Met mes en vork eten. Scheren. Winkelen. Centrale verwarming. Donzen dekbedden. Wc-geureendreukverdrijver. Theezakjes. Afwaslimoentjes. OB-tamponmeeneemvleugelweggooizakjes. Fuck die shit! High teaën, fonduen, met de pan-nu-tjes eten, Dim Summen, lounchen, cocktailprikkerkutvlaggetjes. Hou toch op man met die wijverij.
Vreet wanneer je honger hebt. Wie heeft een magnetron nodig als je echt vuur kunt maken? Jaag dat dressoir de haard in. Een stoel, een tafel en een matras, dat heb je nodig. Meer niet. Rot op met snoezige stofjes en vrolijke kleurtjes. Een broek, een trui en voor buiten gewoon een leren jas. En raus die tv het raam uit. Voelen doe je met je lichaam en niet met je hoofd.
Al die troep die je kunt kopen. Trutterij. Niet toevallig dat het woord ‘materie’ afstamt van het Latijnse mater: daar stamt het woord 'moeder’ dus ook van af.
Woedend is de man. In de Amerikaanse film Fight Club vindt de opgehoopte agressie een uitweg wanneer groepen mannen zich afkeren van de maatschappij en zich in het holst van de nacht verzamelen om elkaar in een ultieme vorm van male bonding in elkaar te jensen. Met vuisten op naakt vlees slaan ze het dunne laagje beschaving dat 'consumptiemaatschappij’ wordt genoemd van zich af, om zich overdag trots te tooien met de opgelopen verwondingen. In de verwijfde nepwereld van Ken & Barbie hebben zij zich weer tot echte mannen gevochten. Een troep gaat in een lekkend, vervallen huis wonen dat er van binnen uitziet als een oerwoud. Zonder vrouwen. De leider zegt: 'Wij zijn een generatie mannen die zijn opgevoed door vrouwen. En ik weet niet of nóg een vrouw is wat we nodig hebben.’
Losgeslagen mannen die als olifanten door de etalages van de consumptiemaatschappij razen, dat is ook de wereld die Susan Faludi beschrijft in haar onlangs verschenen, spraakmakende boek Stiffed: The Betrayal of The Modern Man. Ze toog naar praatgroepjes, politiemannen, soldaten, arbeiders en de opnamen van een pornofilm. Daar trof ze een meute gefrustreerde, verstijfde mannen, waarvan individuen en troepjes regelmatig compleet doorslaan en zich keren tegen de samenleving die ze worden geacht te verdedigen.
De crisis van de man. Faludi, een gerespecteerd Pulitzerprijswinnaar, ziet hem ontstaan wanneer na de Tweede Wereldoorlog de Amerikaanse strijders terugkeren van de Europese slagvelden waar het Derde Rijk finaal de pan in is gehakt. Zij zullen de laatste generatie mannen zijn die in de jaren vijftig als nadrukkelijk aanwezige vaders hun kinderen opvoeden. Onderwijl wordt koortsachtig naar vijanden gezocht om de nieuwe testosteronlijders een richtpunt voor hun agressie te geven. De Koude Oorlog wordt uitgevonden. John F. Kennedy roept de jonge mannen van de nieuwe generatie op deel te nemen in 'a race for the mastery of the sky’. Hij belooft ze de sterren. Ze krijgen een eigen oorlog: Vietnam, alleen… die verliezen ze.
De decennia daarop gaat het rap bergafwaarts. 'Het vaderschap’, schrijft Faludi, 'veronderstelde de aanwezigheid van een oudere man die je liet zien hoe de wereld in elkaar stak en hoe jij er een plek in kon veroveren.’ Maar de nieuwe vaders raken verstrikt in een maatschappij die ze hard laat werken om ze het verdiende geld direct weer uit te laten geven aan haar producten. Geen tijd om zonen te leren wat een man is, 'de zonen groeiden op met spookachtig aanwezige vaders, ze waren er en tegelijk waren ze er niet, als hoofden van een huishouding waren ze op een bevreemdende manier losgekoppeld van het gezinslichaam’.
Verward door de snel materialistisch geworden samenleving en opgejaagd door reclame proberen ze zich een identiteit te kopen. Mannelijkheid wordt: een strak pak, een geile bak, beetje aftershave, autoradio en wat pompen in de sportschool. Uiterlijkheden. Dingen die je kunt kopen. Faludi beschrijft hoe de nieuwe mannen keer op keer worden genept en vernederd, bijvoorbeeld wanneer de gewone footballfan het stadion uit wordt gewerkt omdat zijn tribune plaats moet maken voor luxe business seats. Het is de wereld van Fight Club, waarin de hoofdpersoon een slapeloze, schizofrene neuroot is die zijn leefomgeving wil herscheppen op basis van artikelen uit de Ikea-gids, maar waanbeelden krijgt waarin hij fantaseert hoe de perfecte wereld eindigt in een vliegtuigongeluk of ontploffing.
Tot er een leider opstaat: een autoritair aanwezige vader. Keihard treedt die op tegen zomaar een Aziatische emigrant. Hij sleurt hem zijn winkeltje uit, zet hem een pistool tegen het hoofd en vraagt wat hij eigenlijk van plan is geweest met zijn leven. De man antwoordt dat hij als student stond ingeschreven maar zijn studie inmiddels heeft gestaakt. De hoofdpersoon pakt de in doodsnood verkerende man zijn identiteitsbewijs af en zegt dat hij hem nog één kans geeft: direct weer aan de slag gaan, studie afmaken en briljant in zijn vak worden. Faalt hij weer, dan krijgt hij alsnog de kogel. Zo, weer een man gelukkig gemaakt, mompelt de leider als hij de overwonnene, aan de dood ontsnapt, laat wegspurten.
DE CRISIS VAN de man, het is al een afgezaagd verhaal geworden. Zijn zaad is niet meer nodig. Zijn spierkracht ook niet. En geld verdienen vrouwen zelf wel. Hij is zielig verklaard. Guardian-columniste Ros Coward beklaagt in haar boek Sacred Cows de zogeheten 'backlash boys’, jongens die man zouden moeten zijn maar geen idee hebben hoe zich te gedragen. Ze zijn slachtoffers geworden van het womanism, straf doorgevoerd feminisme dat mannelijkheid als iets verwerpelijks bestempelt en dat mannen inwoners laat zijn van een nieuwe Animal Farm: 'Two legs good, three legs bad.’
Niet wetend wat vrouwen van ze verwachten, vervallen de jonge mannen in onvolwassen gedrag. Beurtelings gedragen ze zich als seksloos kind of als een lad die heel erg dronken kan worden en dan wil vechten. Het resultaat is ook te zien in tv-series als Men Behaving Badly, die gaan over verveelde, seksistische, bierdrinkende bankhangers met een geestelijke leeftijd rijp voor de kleuterschool.
Ondertussen zijn voor het eerst in de geschiedenis van de Amerikanen tussen de vijfentwintig en vijfendertig jaar de vrouwen beter opgeleid dan de mannen. Voor meer cijfers kunnen we ons wenden tot Lionel Tiger, een gerespecteerde Amerikaanse professor die eind jaren zestig de term 'male bonding’ lanceerde en die recent de titel The Decline of Males afleverde. Tiger schat dat tegen 2007 in de Verenigde Staten jaarlijks 200.000 meer vrouwelijke dan mannelijke studenten een bachelor’s halen. De salarissen zijn nu nog niet gelijk, maar Tiger voorziet duidelijk een inhaalrace: mannen werken en verdienen steeds minder. In de periode tussen 1979 en 1995 gingen vrouwen er in inkomen 7,6 procent op vooruit terwijl mannen er 14 procent op achteruit gingen. Het aantal werkloze mannen neemt per jaar met zo'n miljoen toe. Grootste aanwijzing voor het matriarchale tijdperk dat aanstonds zal aanbreken put Tiger uit geboortestatistieken die zeggen dat eenderde van de kinderen in de geïndustrialiseerde wereld door alleenstaande moeders wordt grootgebracht. De gevolgen zijn exponentieel: 'Er gaapt een leegte in de lopende band van de voortplanting. Er zijn geen volwassen mannen in huis. De afwezige vader produceert een zoon die op zijn beurt ook een afwezige vader wordt.’
WAT BLIJFT er nog over? Vechten. Twee mannen die hard tegen hard het recht van de sterkste uitvechten. Als vijanden zijn ze broeders, leden van dezelfde stam die uitmaken wie de baas mag spelen. De gesublimeerde vorm in Fight Club heet boksen. De ultieme mannensport, zo leek het. Ondanks groot protest van mannelijke zijde stond 9 oktober van dit jaar Margaret McGregor in de ring om te boksen tegen de man Loi Chow. En… de vrouw won. Bovendien is ze bepaald niet de enige die in het strijdperk treedt. Momenteel worden de Amerikaanse boksers bedreigd door zo'n dertienhonderd geregistreerde vrouwelijke boksers, onder wie Laila, de dochter van Muhammed Ali.
Mannen zijn gemiddeld tien procent langer, twintig procent zwaarder en dertig procent sterker. Zo, die zit, alhoewel: vrouwen hebben weer meer uithoudingsvermogen en passeren de zwakkere broeders links en rechts. Dianne Hales beschrijft in Just Like a Woman hoe het Amerikaanse leger in 1982 eenenveertig ongetrainde studentes, werkende vrouwen en huismoeders testte om te bekijken of zij fysiek het leger wat te bieden hadden. De vrouwen slaagden erin om binnen een half jaar het fitnessniveau te bereiken van de gemiddelde rekruut.
Sinds 1964 zijn de marathontijden van vrouwen met 32 procent gedaald, die van mannen maar met 4,2 procent. Zet de lijn door, zo beweren gerespecteerde onderzoekers, dan haalt ergens in de volgende eeuw een vrouw een man in. Hetzelfde geldt voor zwemmen, wielrennen en schaatsen.
Dus wat nou Tweede Sekse? Vijftig jaar na Beauvoir verschijnen er boeken waarin benadrukt wordt dat vrouwelijk gedrag helemaal niet alleen is aangeleerd, maar voortkomt uit de unieke vrouwelijke biologie. En die is geen afgeleide van de mannelijke. Integendeel, de man is de variant, schrijft Natalie Angier in De vrouw: De waarheid over het vrouwenlichaam. Hij is genetisch gezien ongeveer zes procent meer verwant aan zijn moeder dan aan zijn vader. De vrouw is 'het oorspronkelijke artikel’, rond de achtste week na de bevruchting wordt bepaald welk geslacht de foetus gaat aannemen. Wordt het een jongetje, dan is daarvoor een stoot mannelijke hormonen nodig, komt die niet dan blijft de baby gewoon doorgroeien en wordt er een meisje geboren. In The First Sex: The Natural Talents of Women and How They Are Changing The World trekt Helen Fisher hieruit de volgende conclusie: 'Vrouw is de primaire sekse - de eerste sekse. Je moet chemicaliën toevoegen om een man te krijgen.’
De populaire biologische visie omtrent de verschillen tussen man en vrouw wordt nog altijd adequaat samengevat door The Flinstones. De moderne samenleving vindt zijn basis bij onze door de prehistorie jagende voorvaderen. Het vrouwtje zat dicht bij het kampvuur en had een belangrijke taak: eieren uitbroeden. Daarnaast had ze nog wat triviale bezigheden als opruimen, schoonmaken, op de kinderen letten en… ouwehoeren, heel veel ouwehoeren. De man ging ondertussen naar zijn werk: jagen en zaad verspreiden. En daarom kunnen vrouwen niet kaartlezen, willen mannen steeds naar de hoeren en houden ze liever hun bek als het niet om zaken gaat. Met dergelijke opvattingen rekent Natalie Angier af in haar boek. Tegelijk bewijst een reeks biologen en antropologen de laatste tijd dat het ook in de prehistorie ietsje anders ging. Vrouwen deden gewoon mee met jagen en plantaardig voedsel verzamelen. Archeologe Olga Soffer trof kortgeleden in Tsjechië rotstekeningen aan die lieten zien hoe door gemengde groepen met netten werd gejaagd - dat was minder bekend omdat netten veel sneller vergaan dan speer- en pijlpunten.
In het nieuwe tijdperk van het eenentwintigste-eeuwse economische en sociale leven maken haar speciale capaciteiten de vrouw juist bij uitstek geschikt om de dominante rol te spelen, schrijft antropologe Helen Fisher in The First Sex. In het eerste hoofdstuk beschrijft ze de vrouwelijke manier van denken, 'web thinking’, die zal gaan overheersen: 'Vrouwen kiezen meestal een wijder perspectief dan mannen. Vrouwen denken contextgewijs, holistisch. Ook tonen ze meer mentale flexibiliteit, bezitten ze een meer intuïtief en verbeeldingskrachtiger kritisch vermogen en zijn ze meer geneigd om op de lange termijn te denken.’
Niet dat mannen helemaal teruggedrongen zullen worden. In traditionele bedrijven wordt vijfennegentig procent van de topfuncties nog steeds bezet door mannen. Volgens Fisher komt dat doordat mannen vanwege hun testosteronniveau eerder bereid zijn gezondheid, veiligheid en vrije tijd op te geven om maar te presteren. Maar, betoogt Fisher, testosteron is niet alleen de mannelijke motor, het hormoon is ook het geheime wapen van de vrouw: 'De menopauze doet oestrogeenspiegels dalen, waardoor de natuurlijke testosteronspiegels van vrouwen vrijkomen - het hormoon dat in de regel geassocieerd wordt met assertiviteit en prestatiedrang.’ En wie komen er juist nu allemaal in de menopauze? De vrouwen die de afgelopen decennia hun onafhankelijkheid van de man bevochten - dat wordt oorlog, zou je zeggen.
IS DIT KEER dan het wijfje de baas, ook bij Fisher zijn we weer gewoon krokodillen die niets in te brengen hebben tegen De Natuur, Het Instinct, De Intuïtie die ons handelen bepalen. Haar deterministische blik, waarmee ze op geheel eigen en onnavolgbare wijze studies over testosteron en oestrogeen interpreteert, wordt wat betreft testosteron tegengesproken door Natalie Angier. Zij vindt de studies die testosteron linken aan agressief of dominant gedrag bij mannen lang niet overtuigend. Overwegend blijkt het testosteronniveau wel te stijgen wanneer mannen een prestatie moeten leveren, maar zakt het juist weer significant voor een spannend moment als een parachutesprong.
Faludi en Fight Club geven ondertussen een adequate update van het Generatie-X-gedachtegoed; in dit geval zijn het de mannen die zich tegen de verzadigde consumptiemaatschappij keren en die nadrukkelijk worden opgevoerd als de zielige verliezers in de moderne tijd.
Veel mannen blijken er inderdaad flink in de war van te zijn. In het boek Ruimte voor mannen: in de hulpverlening, in de wetenschap, in de alternatieve hoek vertelt een man zijn relaas: 'Het was in de jaren tachtig, ik dronk thee bij een vriendin. “Jij kijkt naar jezelf door vrouwenogen!” zei ze. Dat kwam aan. Inderdaad deed ik erg mijn best om vrouwvriendelijk te zijn en ik was ervan overtuigd dat mannen de oorzaak waren van alle rampspoed in de wereld. Ik las Anja Meulenbelt en andere feministische grootheden, op de lerarenopleiding in Amsterdam volgde ik cursussen “roldoorbrekend onderwijs”.’ Deze man kreeg van een vriendin het advies 'bio-energetica te gaan doen’ en na twaalf jaar 'therapieën, workshops, trainingen en opleidingen’ is hij inmiddels zelf hulpverlener. Het lezen van het boek De Wildeman van Robert Bly opende hem de ogen en inmiddels geeft hij zelf de workshop 'Tussen man en macho’. Veel meer mannen zoeken, gebukt onder het feminisme, hun toevlucht tot 'spirituele’ leiders die hen weer in het reine brengen met die natuur waar ze eens als jagers doorheen trokken. In een hilarische televisiedocumentaire was onlangs te zien hoe een groep sullige huisvaders op een weekend voor mannen naakt in de modder ging liggen vechten. Talloos zijn de klaagzangen op Internet, bijvoorbeeld bij de reacties op een boek dat Surviving the Feminization of America heet. Een lezer schrijft: 'Ik hoop dat veel vrouwen dit boek lezen. Het is noodzakelijk dat vrouwen beseffen wat ons eigenlijk is aangedaan.’ Een ander: 'Ik had zoveel woede binnen in me vanwege het onrecht waaraan mannen zich hebben onderworpen.’
Softies? Veel meer mannen doen moeilijk. De aanstaande president van de Verenigde Staten heeft een vrouw nodig om zich te laten vertellen hoe hij een man moet zijn. Naomi Wolf krijgt per maand vijftienduizend dollar uitbetaald om Al Gore aan het presidentschap te helpen. Volgens haar is Gore een bèta-man die in de rol van alfa-man moet stappen.
Je hoeft geen vrouw te zijn om je rot te lachen.