Sulawesi wil dezelfde excuses als Rawagede

Balongsari/Suppa – ‘Dorpsgenoten doen niet meer aardig tegen ons. Ze behandelen ons als “nieuwe rijken”, terwijl ons geld al weer op is.’ De dochter van een van de weduwen van het Javaanse dorpje Rawagede (nu Balongsari) vertelt terneergeslagen over de twintig­duizend euro die haar moeder in 2011 kreeg van de Nederlandse overheid. Het was een schadevergoeding voor de moordpartij door Nederlandse soldaten in 1947, waarbij minstens honderdvijftig mensen omkwamen. De stemming is nu verziekt, vertelt ze, omdat negen weduwen ieder minstens tien jaarsalarissen kregen, en andere nabestaanden niets. ‘Mijn moeder heeft haar eigen huisje afbetaald. De rest is afgepakt door dorpsgenoten.’

Cucup Hendrawan (44) maakt zich boos over het lot van zijn schoonmoeder, een andere weduwe. ‘Zij werd onder druk gezet door kringen rond het dorpshoofd, om de helft van haar geld af te staan aan de rest van het dorp. Die dreigden ons huis in brand te steken.’ Gaat dit probleem ook spelen in Zuid-Sulawesi, vijftienhonderd kilometer oostwaarts? De Nederlandse regering wil in het reine komen met slachtoffers van de beruchte kapitein Westerling, die daar eind jaren veertig minstens vijftienhonderd mensen vermoordde, vooral burgers.

‘Als er geld uit Nederland komt, moet het eerlijk verdeeld worden, of gebruikt voor een monument,’ vertelt Andi Monji, een gepensioneerd ambtenaar die zijn vader vermoord zag worden in het district Suppa. Samen met een paar andere nabestaanden ontvangt hij Nederlands bezoek, maar de weduwen die schadevergoeding zouden krijgen, worden uit het zicht gehouden. Geld is eigenlijk helemaal niet zo belangrijk, zeggen ze allemaal: het gaat om excuses, erkenning van het leed dat toen is aangedaan.

Een eerste aanbod vanuit Nederland (tienduizend euro schadevergoeding en schriftelijke excuses) werd onlangs afgewezen als een belediging: in Rawagede kwam de Nederlandse ambassadeur langs, waarom zou Sulawesi het met een brief moeten doen? Dat raakt aan oud zeer in onderontwikkeld Oost-Indonesië, dat zich nog altijd achtergesteld voelt ten opzichte van het rijke en machtige Java. Minister Timmermans van Buitenlandse Zaken wil nu dat de landsadvocaat snel verder onderhandelt met de weduwen, in plaats van een rechtszaak af te wachten. Ook zou hij er ‘geen enkele moeite mee hebben’ om naar Sulawesi te vliegen en excuses te maken, zei hij in Nieuwsuur. Die woorden moeten Indonesië, dat hecht aan publieke ceremonies met de persoonlijke aanwezigheid van gezagsdragers, prettig in de oren klinken.