Supermarkt Amerika

Thomas Pynchon, Inherent Vice. € 21,95
Thomas Pynchon, Eigen gebrek . € 24,90 (verschijnt later deze maand)

Een doorgewinterde Thomas Pynchon-lezer is een gewaarschuwd mens, zeker als hij een verhaal leest dat zich in de jaren zestig afspeelt. Want Vineland (1990) was al een regelrechte aanslag, in romanvorm, op de mentaliteit van de zogenaamde revolutionairen van die tijd. Pynchons nieuwe roman, de psychedelische nepdetective Inherent Vice, doet dat dunnetjes over. En de naam Vineland valt, niet toevallig, al relatief vroeg in het boek. ‘Everything is connected’, om een oerzin van Pynchon te citeren, woorden die uiteraard ook in Inherent Vice opduiken.
Alles heeft met elkaar te maken, of de wereld hangt als los zand aan elkaar. Tussen totale orde en complete chaos spelen zich Pynchons vlijmscherpe vertellingen af. Maar waar de een overzicht vindt in Pynchons wereld, ploetert de ander moeizaam verder in een uitdijende puinhoop. Lees zijn meesterwerk Gravity’s Rainbow en verdwaal op verontrustende wijze in zijn waanwijze WO II-wereld vol paranoia en entropie. Vineland en Inherent Vice zijn voor Pynchons doen luchtige tussendoortjes.
Maar altijd stelt Pynchon - de meest onzichtbare schrijver van Amerika omdat hij alle openlijke publiciteit schuwt - vragen die ertoe doen. Hoe is het mogelijk dat er in het tijdperk van de elektronica zo'n massale vernietiging van ervaring is zonder dat iemand er iets aan doet? Amerika is het Beloofde Land van de verspilling dat zijn eigen geschiedenis als theaterstuk of televisieserie (Miami Vice bijvoorbeeld) ziet. In Vineland - een utopische streek die eerder in de geest dan op aarde is te vinden - lijkt iedereen op zoek naar een vrouw, dochter van communistische ouders, die in de sixties cameravrouw was van een filmcollectief. Wat het verhaal onthult is ontluisterend voor de romantici die de jaren zestig nog immer zien als een tijdperk vol 'bevrijding’. Moord en verraad toont Pynchon. De acties van de late sixties waren geen bedreiging voor de heersende orde die Hanoi bombardeerde maar vormden een onderdrukt verlangen naar diezelfde orde.
Dit is de Pynchon die permanent prikkelt en provoceert.
Hoe zit dat in Inherent Vice, met Los Angeles en Las Vegas als decor? Net als The Crying of Lot 49 (1966) is deze roman een omgekeerde detective, vol slapstick, stripachtige beelden, maffe songteksten en gedrogeerde personages. Hoe meer informatie privé-detective Doc Sportello verzamelt over de verdwijning van onroerendgoedtycoon Mickey Wolfmann, hoe mysterieuzer en mistiger - ook door de marihuanawolken - het wordt. Waarom komt Sportello’s ex-vriendin Sasha Fay Hepworth hem vragen haar te helpen bij het zoeken van haar minnaar Wolfmann (de namen die Pynchon verzint verdienen een aparte recensie), die zich omringt met lijfwachten van de Arische Broederschap? En waarom verdwijnt zij daarna als sneeuw voor de zon? Wie of wat is de Golden Fang (gouden hoektand): een schoener à la De Vliegende Hollander die heroïne vervoert of een kartel dat met grond en gokpaleizen speculeert? En hoe corrupt is politieman Bigfoot Bjornson, die Doc Sportello als een schaduw volgt en hem de kastanjes uit het vuur laat halen? En zo zijn er nog tientallen vragen die raken aan de krankzinnige plot, die neerkomt op een kluwen van onwaarschijnlijke verdwijningen en verschijningen in 'supermarket America’, en surfadelic Californië lijkt in Inherent Vice een grote inrichting vol politieke verdoolden en hippie-verdoofden, in de greep van gangsters in dienst van een onzichtbaar bedrijf: 'Zolang het Amerikaanse leven iets was om aan te ontsnappen wist de kartel zich altijd verzekerd van een bodemloze voorraad nieuwe klanten.’ Wie zich laat inpalmen door een bende gangsters zit daaraan vast, of hij dat prettig vindt of niet.
Tegen de achtergrond van mindless pleasures in Las Vegas (gokken) of LA (dope) spelen zich verontrustende zaken af. Charlie is een van de spoken die de personages de stuipen op het lijf jagen. Charlie staat voor Charles Mansons clan, die in augustus 1969 Polanksi’s hoogzwangere vrouw vermoordde. Charlie is ook de aanduiding voor de Vietcong, Amerika’s Noord-Vietnamese vijand. En dan is er ook nog de corrupte politie. Wat te doen? Verdwijnen en een compleet nieuw leven beginnen, zoals tycoon Mickey Wolfmann zogenaamd doet, of simpelweg grof geld verdienen aan de verwarde toestand? Wolfmann blijft de ongrijpbare magnaat. Alles is maskerade in Inherent Vice, ook de liefde en de seks. De weinig zakelijk ingestelde privé-detective Doc Sportello is niet veel meer dan een ronddobberende blower die niet belust is op geld maar op echt contact. Aan moed ontbreekt het hem niet. Maar ook hij gaat uiteindelijk de mist in, de marihuanamist van de sixties.
En zo eindigt Inherent Vice, een veel mildere en meer vrijblijvende Pynchon dan we gewend zijn. Maar ik vermoed dat Pynchon alweer midden in een megaroman zit à la Against the Day waarin de wereldgeschiedenis nog één keer drastisch wordt herschreven tot een Gigantische Samenzwering die zowel op de lachspieren werkt (Pynchon is een humorist) als de angst aanwakkert. De Inherent Vice-lezer zit ondertussen in zijn maag met de Golden Fang Enterprise, een mistig bedrijf dat diep in de slavenhandel zit 'maar dat ook een mogelijke Bevrijding uitvent’. Als Thomas Pynchon een detective schrijft krijg je gelukkig nooit wat je verwacht.

Thomas Pynchon
Inherent Vice
Penguin Press, 369 blz., € 22,50
(De Nederlandse vertaling, Eigen gebrek, verschijnt deze maand bij De Bezige Bij)