Taal van de macht

Kiev – Deze maand werd dan eindelijk de controversiële Oekraïense taalwet bekrachtigd. Minderheids talen krijgen een officiële status binnen de 27 provincies en elke regio beslist zelf of zij een taal die door meer dan tien procent van het gebied wordt gesproken naast het Oekraïens duldt of dit aan de gemeentes overlaat.

Vanaf 2013 kunnen in de regio Odessa documenten ook in het Russisch, Moldavisch en Bulgaars worden opgesteld en kan een lokaal tv-programma in de provincie Cherson mogelijk in het Turks worden uitgezonden. Toch gaat het in de Rada, het Oekraïense parlement, maar ook in de media en de samenleving in feite maar om twee talen: Oekraïens versus Russisch, de officiële landstaal tegenover de grootste minderheidstaal. Maanden is erover gebakkeleid, inclusief knokpartijen in de Rada en confrontaties tussen demonstranten en oproerpolitie.

Bijna iedereen in Oekraïne spreekt ­Russisch. Waarschijnlijk wordt het in dertien provincies een officiële taal. Een vijfde van de inwoners is zelfs etnisch Rus en volgens de tegenstanders van de wet is het Russisch al overheersend genoeg. Doorn in hun oog is dat 95 procent van de gedrukte media al in het Russisch verschijnt. Als ambtenaren nu ook in het Russisch te werk mogen gaan, zou dat leiden tot een russificatie die het voort­bestaan van Oekraïens als (lands)taal en zelfs de nationale identiteit bedreigt.

President Viktor Janoekovitsj kon vorige week met zijn veto het wetsvoorstel ongedaan maken. Dat deed hij natuurlijk niet. De taalwet is een oude verkiezingsbelofte die hij nog moest nakomen, zeker met het oog op de naderende parlementsverkiezingen waarbij Janoekovitsj het Russisch-sprekende electoraat in het machtige Oost-Oekraïne wil aanspreken. Maar sommige politicologen houden het op een afleidingsmanoeuvre; de economie stagneert en Janoekovitsj moet toch iets verkopen aan de kiezer, zeker nu zijn Partij van de Regio’s bij de laatste peiling blijkt te zijn voorbijgestreefd door oppositiepartij Vaderland van de gevangen oud-premier Joelia Timosjenko. Andere experts denken dat Janoekovitsj’ keuze hem ook stemmen kan kosten, omdat kiezers hem zien als een agent van het Kremlin. Want wat de tegenstanders van de taalwet ook beweren, er zijn genoeg Russisch-sprekende burgers die zich Oekraïner voelen en Janoekovitsj hekelen om zijn ‘handophouding’. Ze zien hem liever harde woorden spreken als Poetin Oekraïne weer eens als zijn vazalstaat bestempelt. In welke taal dan ook.