TONEEL

Talent om te mislukken

Truckstop

Het was een aangename verrassing te vernemen dat het toneelstuk Truckstop van de Nederlandse schrijfster Lot Vekemans binnen tien jaar voor de tweede keer wordt geënsceneerd. Dat klinkt een tikje zurig, maar het gebeurt gewoon (te) weinig met nieuw toneel van eigen kweek. Ik was destijds, negen jaar geleden, onder de indruk van het stuk, van de voorstelling (door het MUZtheater voor jong publiek), van de regie (Allan Zipson) en het spel van (onder meer) de toentertijd nog zeer jonge Karina Smulders. Nu reist Truckstop als productie van Het Toneel Speelt langs de grote zalen, een regiedebuut van Carine Crutzen. Truckstop is een mooie combinatie van een thriller en de reconstructie van een klein familiedrama. Pas na ongeveer een kwartier krijgt de toeschouwer overigens te horen dat de drie personages de gebeurtenissen niet hebben overleefd. De titel is de naam van een truckerscafé en die naam staat voor wat de locatie te bieden heeft: kop koffie, paar logeerbedden, douche, een stevig ontbijt vanaf half vijf in de ochtend, en de beste gehaktballen in de wijde omgeving. Niet meer, niet minder. Meer wíl de 62-jarige alleenstaande uitbaatster, aangeduid als ‘Moeder’ wel, maar ze heeft er de centen niet voor. Bovendien heeft ze de zorg voor haar dochter Katalijne van achttien, die iets mankeert waarvoor in het stuk maar één keer een woord wordt gebruikt: hyper. Katalijne is verliefd op Remco, een trucker van 28, een lieve dromer die niet weet wat hem overkomt en in alles enorm z’n best doet. Moeder benoemt zijn voornaamste gave als het talent om te mislukken.
En precies tussen ‘je best doen’ en ‘de vrees tot brekebenen’ ligt het rondtollend drama van Truckstop. Moeder verstikt Katalijne met haar zorg én de neurotische angst haar kwijt te raken. Katalijne zit tussen Moeder en haar vriendje bekneld en raakt daarvan in paniek. En Remco’s drama is dat hij noch tegen de verbale kwaliteiten van de een, noch tegen de raadselachtige gebreken van de ander is opgewassen. Lot Vekemans is secuur in het langzaam maar zeker ontvouwen van deze puzzel, en ze laat steeds net genoeg raadsels over om ons hoofdbrekens te bezorgen. De hindernis waarover de personages uiteindelijk alledrie hun nek breken is een spaarrekening van Katalijne, gespekt door een afwezige vader met een schuldcomplex. Voor de rest is de plot zo mooi geconstrueerd dat we die hier verder niet verraden.
De regie van Carine Crutzen is onspectaculair in haar helderheid van vertellen. De wijze waarop het trio Moeder-Katalijne-Remco hun drijfveren en angsten afpellen gebeurt in spel net zo scherp als het in tekst geschiedt: als een fuga, ongelijktijdig, met intervallen en scherpe tegenstellingen, en uiteindelijk toch altijd in die ene toonsoort – die van de geboren verliezers, die je het beetje geluk dat ze zoeken zo verschrikkelijk gunt. Debutante Saar Vandenberghe (Katalijne) heeft een fraai midden gevonden tussen de mitraillerende beurtzang van iemand waar wat moertjes in los zitten en een zangerig soort dromerigheid. Guy Clemens boetseert uit de zeeklei waaruit zijn trucker lijkt getrokken een ragfijn geëtste goeierd die de weg kwijtraakt. En Tjitske Reidinga zet de toeschouwer met een temerig gesproken repertoire van broodnuchtere humor voortdurend op het verkeerde been: achter iedere stoelpoot duikt weer die bezitterige heks op, die deze moeder ook is.
Twee minpuntjes – maar dat zal smaak zijn. Het decor en dat licht is me veel te uitleggerig-gedetailleerd. En die klappen in het geluid berusten op een misverstand. Wij worden geacht te schrikken van wendingen in het levende drama, niet van nepperige doodklappen uit een computer.

Truckstop door Het Toneel Speelt reist door het hele land. Inlichtingen: www.hettoneelspeelt.nl