Tangotijger

BUENOS AIRES - Hij heet El Tigre, de tijger. Zijn ware naam kent maar een enkeling. Hij is een van de vele milongueros in Buenos Aires, de tangodansers van wie de privélevens in geheimzinnigheid gehuld zijn maar van wie iedereen denkt dat hij ze toch kent. Net als dat van de katachtige waaraan hij zijn naam ontleent, speelt zijn leven zich ‘s nachts af.

Zoals hij altijd gekleed gaat, zwart T-shirt, donkere broek en versleten schoenen, verschijnt hij voor het vraaggesprek in de Bar Britanico, die het hele jaar door 24 uur per etmaal open is. Op z'n linker bovenarm is heel even de tatoeage te zien die hij in 1976 in Singapore liet aanbrengen. Toen was hij zeeman.
Een nauwelijks merkbare vleug Italiaanse parfum maakt deel uit van zijn avondkledij. Want een milonguero is immer verzorgd en tot de liefde gereed.
Ook zijn danspartner Nathalie hebben we mogen ontmoeten. Ze studeert bouwkunde en danst behalve tango ook klassiek ballet. Zij is 23 jaar, hij 52.
El Tigre is vandaag net klaar met z'n lessen. Hij staat als een groot danser bekend, en we hebben hem zien wervelen met verschillende vrouwen. Het is nooit anders: één lichaam met vier benen. Een stijl die ver van de salons en de ‘gezelligheidstango’ afstaat.
Hij wil alleen maar een kopje koffie. Want z'n lijf moet licht en beweeglijk zijn als de nacht begint.
Is het waar dat u er elke nacht eentje verschalkt?
'Dat spreekt vanzelf. Als ik de kans krijg. Welke tijger doet dat niet?’
En aan jonkies geeft u de voorkeur?
'Jongere vrouwen zijn soepeler. Overigens, zij zoeken mij op. Omdat ze willen leren.’
EEN ECHTE milonguero krijgt zijn bijnaam van andere dansers. Hij kiest nooit zelf zijn naam. El Tigre kreeg de zijne acht jaar geleden, toen het dansen zijn beroep werd.
'Een tijger is soepel van lijf en leden, en z'n voeten hebben voeling met de ondergrond, de straat of de vloer. Hij straalt zekerheid uit, hij stapt niet mis. Ik ben bijzonder ingenomen met m'n naam.’
En een tijger houdt ervan om aan te vallen?
'Ja, maar eerst vermaakt hij zich.’
Voor hij z'n buit verorbert?
'Exacto!’
En hij voegt er met een geheimzinnige glimlach aan toe: 'Want de tango is zinnelijk, het is een erotische dans. Als je je er niet volledig aan overgeeft, kun je niet dansen. Tango leidt bovendien tot lust en geheimzinnigheid. Drie minuten, misschien langer.’
Gevaarlijk?
'Allicht.’
Maar het is niet zo dat hij 'op de dansvloer de liefde bedrijft’. Dat zei een man eens tegen hem, dat het er zo uitzag, vertelt hij. Maar het is de dans, niets anders dan de dans, waar hij mee bezig is. En het spreekt vanzelf dat er door de dans een soort magie kan ontstaan…
Zoals die keer toen hij met een vrouw van 28 danste. Hij voelde haar hart tegen het zijne kloppen. Er rolde een verhouding uit voort.
'Maar daar kwam een eind aan, want ze wou mij voor zichzelf hebben, ik mocht niet met anderen dansen. Een tijger kun je niet in een kooi opsluiten.’
Met z'n danspartner Nathalie heeft hij verder niets anders dan de tango. Nog niet, glimlacht hij, en ze dansen al vijf maanden.
Alle geliefden die hij heeft gehad, wilden dat hij het dansen eraan zou geven. 'Maar als je er eenmaal aan begonnen bent, is er geen ontsnappen meer aan. Het is een roesmiddel, het neemt bezit van je. De tango is mijn eigenlijke vrouw, mijn duizend vrouwen.’
Behalve een tijger is hij ook een anarchist. Vrijheid betekent alles, moeten we begrijpen. Hebben we trouwens de bibliotheek van de anarchisten in La Boca al bezocht? En weten we wel dat de meerderheid van de milongueros anarchisten zijn - waren? Dat velen van hen met het burgerlijk bestaan gebroken hebben om te leven met de tango? Ze waren allemaal anarchisten, de grote zanger Alberto Castillo bijvoorbeeld. Van huis uit tandarts. Maar toen greep de tango hem.
El Tigre spreekt met een stem die geroest is in de nacht. Dat de echte milongueros een uitstervend ras zijn, beseft hij. Wat nu telt, is het grote geld, de glimmende schoenen en het flirten met Europa.
Julio Iglesias? Een tangodief, een ledenpop die geen flauw benul van tango heeft, maar die er wel geld in gestopt heeft. Gisse jongen, die Iglesias. De Tijger glimlacht en rookt door.
El Tigres vrouwen, degenen die geen tango zijn maar van vlees en bloed, zijn steevast hoog opgeleid, vertelt hij. Want intelligente vrouwen, daar valt hij op.
'En verder moet ze hoer kunnen zijn. Ze moet haar innigste fantasieën van dat moment kunnen uitleven met mij. Anders werkt het niet. Natuurlijk moet dat niet een kant van haar zijn die ze buiten op straat laat zien.’
Hoer en madonna, dus?
'Exacto!’
Veel mannen die naar een hoer gaan, doen dat omdat ze de hoer in hun eigen vrouw niet tevoorschijn kunnen lokken, voegt hij eraan toe.
WILT U ECHT niet zeggen hoe u heet?
'Ik heet zoals ik heet. Ik hou van geheimen. Het is niet nodig om alles te weten.’
Maar we weten dat hij z'n eerste tangoschreden van mannen heeft geleerd, zoals de allereerste tangodansers dat zo'n honderd jaar geleden deden. Hij was toen dertien. Hij komt ook, als alle echte milongueros, uit de arme arbeidersbuurt van Buenos Aires, uit Sur. Hij groeide op in Dock Sud, de haven aan de Rio de la Plata, een plaats met acht verschillende nationaliteiten.
'Daar heb ik geleerd dat alle mensen weer anders zijn.’
In het huis van zijn jeugd, bij de haven, woont zijn geliefde moeder nog altijd. En haar zal hij nooit in de steek laten. En omgekeerd.
'Zij wacht altijd op me, zij eist niets van me en is gelukkig wanneer ik bij haar ben.’
Net als zijn kat Mitcho, die een jaar geleden is doodgegaan, twaalf jaar oud. Die kat likte altijd de schoenen van de Tijger als ze elkaar thuis begroetten bij het ochtendgloren, en ze sliepen tegelijkertijd in als de zon opkwam.
'Ik heb lang om Mitcho gehuild. Ik heb hem destijds onder mijn hoede genomen toen hij als kleintje door andere katten op z'n kop werd gezeten.’
Hij heeft les gegeven aan ambassadeursvrouwen, hij heeft gedanst met Madonna toen ze in Buenos Aires was om de film over Eva Peron voor te bereiden, hij krijgt brieven van Europese, Amerikaanse en Japanse vrouwen die hem missen, als dansleraar, en als man.
Maar in de spetterende tangoshows voor toeristen is hij nooit te zien. Misschien zijn z'n schoenen te afgetrapt?
'Ik zou nooit in zo'n show kunnen optreden, want mijn tango heeft geen andere choreograaf dan de gevoelens die ik op dat ogenblik heb.’
Uw gevoelens dus?
'Natuurlijk. En ik leid goed, want ik weet wat ik wil. Maar ik heb wel contact met m'n partner, geestelijk en lichamelijk, en ik wil dat zij zich toont in haar volle schoonheid. Ze moet de kans krijgen om het beste in zich naar voren te brengen. Vrouwen zeggen dat zij zich vrouw voelen als ze met mij dansen. Wat een man oproept in een vrouw is belangrijk.’
HET IS KORT VOOR de wereldkampioenschappen voetbal. El Tigre staat op het punt naar Frankrijk te vertrekken. Net als de tango zit het voetbal hem in het bloed.
'In de tango zitten voetbalpassen, wist u dat? Er bestaat ook een tango over voetbal: El sueno del pibe. Die gaat over een arme jongen die droomt dat hij in de eerste divisie mag spelen.’
El Tigre kijkt op zijn horloge. Ook een bohemien heeft geld nodig om van te leven, en hij heeft nog een afspraak met een Française die uit Parijs is gekomen om les bij hem te nemen. De vrouwen die komen zijn niet de armsten, en velen zijn danslerares in eigen land.
'Ze betalen voor de lessen. Maar het grootste geluk van de tango is gratis. En het dansen zelf kost godzijdank niets.’
Bent u onbetrouwbaar?
'Ja.’
Onverantwoordelijk ook?
'Nee. Ik heb mijn zonen de kost gegeven toen ze opgroeiden en nu zorg ik voor m'n moeder.’
Ja, hij heeft het vaker gehoord, dat hij op Marcello Mastroianni lijkt. Dat bevalt hem wel.
Zijn rechtstreekse, vriendelijke blik doet weinig aan een tijger denken, maar ook een tijger kan misschien z'n verdriet verborgen houden.
Is het zo dat de tango een droevige gedachte is die gedanst kan worden?
'Als er mensen zijn die zeggen dat de tango verdriet is, dan liegen ze. Het is hartstocht, en dat is iets anders. Om goed te dansen moet je weten te beminnen, te lijden en volledig mee te doen.
En ten slotte moet je vérder kunnen gaan, zonder al te veel gedachten.’
El Tigre tuurt een ogenblik in zijn koffiekopje na iets uit Naranjas en flor geciteerd te hebben.
Dat is precies wat hij zelf doet, benadrukt hij: verder gaan.
Nadat zijn grote liefde, z'n echtgenote, veertien jaar geleden is gestorven, en luttele jaren daarna ook een van zijn drie zonen, staat er maar één ding te doen: elke nacht door de tango opnieuw geboren worden.
Vertaling: Doekes Lulofs
De pijn van de man
OSLO - Na twintig jaar waarin vooral veel alleen en los is gedanst, dansen man en vrouw weer samen. In de Argentijnse tango. In heel Europa bewegen zij zich stil en gepassioneerd, close, elegant en sensueel over de dansvloer. Op muziek die spreekt tot het hart en op tekst die verhaalt over de pijn van de man: 'De vrouw die maakte dat ik van haar hield/ in de beste periode van mijn leven/ liet me achter met een gewonde ziel/ en doornen in mijn hart’ klaagt de tango Mi noche triste in het Spaans.
'Ik ben verrast en vraag me af hoe het zit’, zegt Eduardo Archetti, professor in de culturele antropologie aan de Universiteit van Oslo. 'Dat de tango de Europeanen aanspreekt, zelfs als ze geen woord Spaans spreken en dus de betekenis van de tekst niet begrijpen, komt misschien doordat ze door de muziek en het contact met hun partner het gevoel van verlies en passie in de tango ervaren. Daarbij komt dat de omhelzing in de tango, el abrazo, intimiteit en aanraking toestaat zonder noodzakelijkerwijs een signaal te zijn voor iets anders. En tijdens de tango wordt niet gesproken, wat ongewoon is in dit deel van de wereld, waar “woorden geven aan gevoelens” zo vanzelfsprekend is.’
Archetti, afkomstig uit het thuisland van de tango, Argentinië, heeft veel geschreven over de pijn van de man in de Argentijnse tango. In een dissertatie heeft hij 338 tangoteksten geanalyseerd uit een bloemlezing door Eduardo Romano, teksten die de structuur van de tangopoëzie blootleggen.
'Ze gaan allemaal over de pijn over iets dat verloren is. De teksten zijn erg sentimenteel en kwetsbaar - net als de man zelf. Ze verhalen over het café dat je je herinnert uit het straatje uit je jeugd, over de vrouw die je verliet en om naar de grote steden en theaters te gaan, over de liefde die niets werd. Mannen vertellen over hun pijn, hun lijden, hun angst en hun teleurstelling, maar toch zijn ze man. De pijn in de tango is daarom een teken van mannelijkheid.’
'Het beeld van de tango als bijna fascistisch en als een dans waar alleen de man initiatief kan tonen, heeft niets van doen met de tango uit Buenos Aires’, voegt Archetti toe. De stijl die doet denken aan een militaire mars, met snelle hoofdbewegingen, ontwikkelde zich in de Europese salons, waar de tango na 1913 werd geaccepteerd. Deze tango drukt niet de gevoeligheid van de Argentijnse tango uit. En bovendien: alle goede dansers weten dat in werkelijkheid de vrouw de baas is in de tango. Het is slechts schijn dat de man de macht heeft. (elk)
Vertaling: Karen de Boer