FILM

Tart het noodlot

Source Code

Iets wat zelden kan: het verhaal van een film van begin tot eind navertellen zonder iets over de plot te verklappen. In de telkens wisselende, maar in veel opzichten toch identieke werelden van Source Code, de nieuwe film van Duncan Jones, is deze paradox heel goed mogelijk. Immers, in verschillende settings zijn plot en karakterontwikkeling vloeibaar en veranderen uitkomsten voortdurend. Dus: wanneer Colter Stevens (Jake Gyllenhaal) met zijn ogen knippert, bevindt hij zich op een forensentrein in de buurt van Chicago. Tegenover hem zit een bloedmooie vrouw die tegen hem praat, maar die hij niet herkent. Hij staat op en loopt naar het toilet en kijkt in de spiegel. Daarin ziet hij een man, zichzelf, die hij nog nooit in zijn leven heeft gezien. In het gangpad kijkt hij weer om zich heen. Seconden later explodeert een bom in de trein. Er zijn geen overlevenden. Dit incident, een verhaal met een begin, midden en eind, duurt precies acht minuten.
Tijd speelt een cruciale rol in films met meer dan één verhaallijn of werken waarin dezelfde plot zich in verschillende werelden afspeelt. In het verlengde hiervan vormt de werking van het lot vaak een ijkpunt in dit soort verhalen. Een even verleidelijke als complexe vraag is of het mogelijk is de uitkomst van bepaalde ontwikkelingen in het leven te beïnvloeden, misschien door tijd en ruimte te manipuleren. Dit soort films zijn niet nieuw, maar ze worden steeds vaker gemaakt, bijvoorbeeld Inception van Christopher Nolan, de beste film van vorig jaar, en Triangle (2009) van Christopher Smith, een bijzonder inventieve horrorfilm gesitueerd op een verlaten schip waarin overlevenden dezelfde ‘plot’ ogenschijnlijk opnieuw en opnieuw beleven. Daarnaast zijn verteltechnieken eigen aan de 'multiversumfilm’, zoals ingewikkelde tijdssprongen en wisselende perspectieven, duidelijk te onderscheiden in Terrence Malicks nieuwe meesterwerk The Tree of Life (zie elders in dit nummer).
Duidelijk is dat de multiversumfilm al lang niet meer het domein van de sciencefiction of 'technothriller’ is, zoals Source Code ook wel eens wordt genoemd. Het grote pluspunt van deze films is juist dat ze bij uitstek filmisch zijn. Alle genoemde films, maar vooral The Tree of Life, moeten bij voorkeur op een zo groot mogelijk scherm worden gezien, terwijl ze juist verhalen vertellen die traditioneel in het 'filmhuis’ (vreselijke term) horen en die het stempel 'literair’ met gemak zouden kunnen dragen. Immers, bij dat filmische, waarin het beeld zowel inhoudelijk complex als visueel overweldigend is, horen onlosmakelijke elementen als karakterontwikkeling en een plot met verscheidene lagen en motieven.
In Source Code benadrukt regisseur Jones, die twee jaar geleden imponerend debuteerde met de sciencefictionfilm Moon, het contrast tussen technologie en de natuur, of het menselijke. Colter, in het verhaal een helikopterpiloot die in zijn eigen herinnering dienst deed in Afghanistan, moet alles op alles zetten om binnen het tijdsverloop van dezelfde, steeds terugkerende acht minuten een terreuraanslag op de trein naar Chicago te voorkomen. Maar terwijl hij dat doet ontdekt hij steeds meer dingen over zichzelf en over de wereld om hem heen. En misschien ook over de liefde.
Een prachtig shot verraadt veel over het belang dat Jones hecht aan het menselijke in deze hightech-wereld: een nieuw begin van die cruciale acht minuten wordt telkens ingeluid door een zwierige zoom over een meertje met een zwerm eenden. Vanuit deze rust worden we vervolgens direct in de chaos van de trein van glimmend staal gestort, met als opdracht: vind maar een weg uit die acht minuten. Tart het noodlot. Verander je leven. Als je kunt of durft.

Te zien vanaf 9 juni