Tartuffelen (3)

Het toneelbeeld is meteen helder. Het huis van meneer Orgon bevindt zich in de visie van ontwerpster Stans Lutz in een permanente staat van verbouwing. De merkwaardig betegelde vloer (zwartwit met een paar rode tegels ertussen), de chique rode gordijnen en de spaarzaam aanwezige stoeltjes wijzen op een gefortuneerde familie. Dominant in het decor zijn de bouwsteigers van steriel staal, waarin een sierlijke wenteltrap is verwerkt. In dit huis wordt grondig en langdurig verbouwd, zoveel is duidelijk.

Eén prominent lid van de familie heeft daar bij aanvang helemaal geen zin meer in. Nina Deuss speelt de moeder van meneer Orgon, Madame Pernelle, als een hoofdschuddende stripheldin, een soort tante Sidonia. In de bewerking van Martine Vosmaer en Frances Sanders is de rol van de ruziënde schoonzoon/zwager Cleante voor het gemak geschrapt. Zodat we snel bij de kern van het stuk belanden: de vraag waarom vader Orgon is gevallen voor de streken en fratsen van die schijnvrome Tartuffe, de man die iedereen in zijn greep heeft.
Die dringende vraag overheerst ongeveer de helft van het stuk Tartuffe. In de voorstelling van Frances Sanders komt daarop vrij snel een helder antwoord: vader Orgon is een domme man, die zich door de bedrieger Tartuffe gemakkelijk laat gebruiken. De omgeving werkt mee. Orgon wordt omringd door kortzichtige types die vooral uit zijn op eigenbelang.
De enige die het hele spel perfect doorziet is Dorine, een loslippige dienstmeid met een goed stel hersens (in deze productie prachtig vertolkt door Mijs Heesen). Ze verpersoonlijkt de tweedeling die we ook in het decor zien: chique qua decorum, maar verder vooral heftig in verbouwing. Mijs Heesens Dorine heeft een keurige jurk aan, met een mooie split. En ze heeft een maffe punkpruik op (kleur: paars).
De eerste aanblik van Dorine is van niveau, de tweede aanblik oogt een tikje losgeslagen. Bovendien ligt haar hart vóór op de tong. En daar komen geen keurige teksten vanaf. Ze is een blessing in disguise - een toneelnummer waar Molière dol op was. En waarmee Mijs Heesen met haar voortreffelijke timing het onderste uit de kan haalt. Heerlijk om mee te maken. Maar helaas, een uitzondering op de regel van deze uitvoering van Tartuffe.
De voorstelling waar Mijs Heesen in schittert, is dodelijk saai en gruwelijk voorspelbaar. Ongeveer alles in deze komedie zie je op kilometers afstand aankomen. En vrijwel niks werkt. De Orgon van Har Smeets is bij opkomst al een geboren verliezer. De Tartuffe van Peter Sonneveld (aangekleed in een pauselijk kostuum) speelt meteen bij zijn eerste aantreden een superioriteit die je niet gelooft. Molière heeft een briljante komedie geschreven, maar de troefkaarten worden hier in de cruciale scènes meteen weggegeven.
Mevrouw Orgon, Elmire (een mooi personage van Debbie Korper) speelt een sleutelrol in die scènes. Zij is degene die de bedrieger Tartuffe gaat ontmaskeren. En ook die ontmaskering hebben we al gezien ver voor ze plaatsvindt. Debbie Korper krijgt eigenlijk niks te spelen, behalve de overwinning die ze nog moet binnenslepen.
Dat is de tragiek van deze voorstelling: alles heeft al plaatsgevonden op het moment dat we het te zien krijgen. Deze Tartuffe wordt wel lekker snel gespeeld, maar is een zeer vervelende voorstelling geworden waar de angel uit is gehaald. En dan spelen ze nog het slot dat Molière uit wanhoop heeft geschreven, omdat een happy end de enige mogelijkheid was om Tartuffe gespeeld te krijgen. Ook dat ‘gelukkige slot’ zie je al van kilometers af aankomen.
Waarom wordt deze Tartuffe gespeeld bij dit gezelschap? Wat doet deze volstrekt overbodige enscenering bij Art & Pro?
Ik weet het niet.