Het laatste Instagram-bericht van Tatjana Nikonova gaat over de eerste keer menstrueren. Het zijn tientallen getuigenissen, geschreven in het Russisch, afkomstig van enkele van haar honderdduizenden volgers. Een van hen had zich helemaal voorbereid op haar eerste keer maar viel toch flauw toen ze bloed zag. Een ander was zo jaloers op een vriendinnetje bij wie het al begonnen was dat ze in haar vinger sneed en het bloed over haar ondergoed smeerde. ‘En toen begon het echt en dacht ik: waarom was ik zo jaloers?’

De Russischtalige wereld kon met persoonlijke ervaringen terecht bij ‘Lila’, zoals vroege volgers van de feminist, activist en seksblogger haar kennen, maar ook met vragen, die ze anoniem deelde en beantwoordde op haar website. Liegen romantische komedies over liefde? Kun je permanent gevoelloos worden als je seksspeeltjes gebruikt? En als de sekswinkels vol liggen met onnatuurlijk grote dildo’s om vrouwen te plezieren, waarom heeft God de mannen dan geschapen met zulke ‘baby’s’ tussen hun benen?

Nikonova werd bekend als de eerste Russische seksspeeltjes-recensent. Ze vond dat mensen hun eigen beslissingen moeten kunnen nemen, en dat kunnen ze alleen als ze goed geïnformeerd zijn. Nikonova besloot dus informatie te verstrekken. In 2012 begon ze een blog over feminisme, gender en seks. Even terugzoeken: de eerste bewaarde blogpost op haar site (2013) gaat over een speeltje dat orale seks nabootst. De tweede is een lijst met eufemismen voor geslachtsdelen die in fanfictie worden gebruikt.

Bijna tien jaar na haar eerste blogpost is Nikonova geliefd en beroemd onder Russische feministen, met meer dan 250.000 volgers op Instagram, 25.000 volgers op de Russische app Telegram en een eigen website. Ze deelde links naar onderzoek, recenseerde films en boeken en testte nog altijd nieuwe speeltjes. Kunnen die speeltjes nog wel verrassen, vraagt een van haar anonieme volgers op de website. Zeker, antwoordt Nikonova. ‘Ik heb honderden apparaten en nog steeds verrassen nieuwe me regelmatig.’

Ze gaf lezingen over gendergelijkheid, kwam op voor lhbt-rechten, verzette zich tegen de anti-abortusbeweging en debatteerde met het conservatieve Russisch-orthodox parlementslid Vitaly Milonov. Ze werkte aan een boek over seks voor tieners. Het was bijna af.

‘We moeten ons nog steeds realiseren hoeveel ze heeft weten te veranderen in de Russisch-sprekende wereld’, schrijft journalist en feminist Olga Kartsjevskaja in de Russische Forbes. ‘Welke hoge normen voor feministische journalistiek ze heeft gesteld, hoeveel tentakels van de patriarchale octopus ze persoonlijk heeft afgesneden.’

Geen onderwerp was taboe, ook niet haar eigen worste­lingen

Nikonova kaartte ook de vooroordelen van haar volgers aan. Een vraag op de website: ‘Ik heb gehoord hoe homo’s in ons homofobe land vaak relaties hebben, gezinnen met vrouwen, maar in feite van jongens houden.’ De vrouw in kwestie is bang om per ongeluk met een homoseksuele man te trouwen en hiv te krijgen. Is dat homofoob? Antwoord van Nikonova: ‘Hallo! Ja, dit is homofobie, want in feite zijn heteroseksuele mannen momenteel het gevaarlijkst voor vrouwen – heteroseksuele seks is nu goed voor meer dan de helft van de hiv-besmettingen.’

Nikonova was voor veel mensen als een oudere zus, schrijft Kartsjevskaja. Ze was openhartig, warm en kwetsbaar. Tijdens een ted-talk in 2019 staat ze er inderdaad bij als de wereldwijze zus die je wel even uitlegt dat condooms beter tegen soa’s beschermen dan liefde. In een donker pak met sneakers eronder (ze weigerde hoge hakken) spreekt ze de zaal indringend toe: ‘In Rusland wordt in een derde van de gezinnen niet over seks gepraat. Het leidt tot een vicieuze cirkel, want waar je niets over weet, daar praat je ook niet over.’

En dus praatte Nikonova erover. Geen onderwerp was taboe, ook niet haar eigen worstelingen. Ze was open over de bipolaire stoornis waarmee ze het afgelopen jaar kampte en over haar fysieke gezondheid. Ze schreef ook over de haat die iemand met haar ideeën in Rusland over zich heen krijgt. Tijdens een eenzame en onzekere periode kregen de haatberichten vat op haar, staat in een van haar berichten. ‘Het geschreeuw dat ik geen man had en daarom zo hatelijk was, schoot precies in de roos.’

In de dagen na Nikonova’s overlijden plaatsen haar volgers weer reacties onder de oude video. ‘Ontzettend bedankt, Tatjana, voor het licht dat je bracht.’ Maar ook: ‘Ze heeft duidelijk nooit een orgasme gehad. Dus ging het meisje zich bezighouden met seks-theorie.’ Zelfs na haar dood laten de vrouwenhaters haar niet met rust.

Het boek kwam steeds maar niet af. Donateurs werden ongeduldig en wilden hun geld terug. Op de crowdfunding-website bleef Nikonova updates plaatsen over het productieproces – de eerste versie was af en ze was al aan het redigeren. ‘Ik blijf herhalen dat we het boek eigenlijk samen maken, alleen had ik dit project nooit getrokken.’ Het boek zal postuum worden uitgegeven, schrijft Kartsjevskaja in Forbes.

Afgelopen week verscheen een nieuw bericht op Nikonova’s eigen website. Ze was, plotseling, op 43-jarige leeftijd, aan een ziekte overleden. Welke ziekte staat er niet bij. Op sociale media schrijven haar volgers over de vrouw die ze nooit direct spraken, maar die toch zo dicht bij hen stond.

‘Ik werd ongesteld toen ik twaalf was, ’s ochtends in de datsja’, schrijft een van haar volgers. ‘Ik was een beetje geschrokken van het bloed en maakte mijn moeder wakker. Zij antwoordde: “Zeg maar tegen je ongesteldheid dat het te vroeg is”, en draaide zich weer om.’ Op zo’n moment heb je een grote zus nodig. Die zus was Tatjana Nikonova voor talloze vrouwen.