Economie

Te belangrijk

Wat hebben de volgende termen gemeen: water, energie, kinderopvang, onderwijs, journalistieke diversiteit, openbaar vervoer, cultuur, Schiphol? Ze zijn allemaal ‘te belangrijk om aan de markt over te laten’. Althans, volgens de lobbygroepen, politici en bureaucraten en andere belanghebbenden die dit zinnetje te pas en te onpas uit de kast halen.

‘Te belangrijk om aan de markt over te laten.’ Sinds de stemming over marktwerking omgeslagen is, hoor je het steeds vaker. Water, bijvoorbeeld, is voor de mens van levensbelang. Het zou misdadig zijn het via het marktmechanisme onder de Nederlanders te verdelen. Waterleidingbedrijven moeten in overheidshanden blijven.

Net als de broodvoorziening. Het belangrijkste voedingsmiddel van de Nederlander mag natuurlijk ook nooit ten prooi vallen aan de markt. De rijksgraanboer, de staatsmolenaar en de gemeentelijke bakkerijen moeten altijd blijven bestaan. Stel je voor dat we de productie en verkoop van brood over zouden laten aan een ongeorganiseerd netwerk van boeren, meelproducenten en lokale bakkertjes, die allemaal alleen vanuit eigenbelang zouden handelen. Het zou een onbetrouwbare, ongecontroleerde chaos worden.

Hetzelfde geldt voor de energiesector. Gas en elektriciteit zijn te belangrijk om aan de markt over te laten. De energiebedrijven moeten in handen blijven van provincies en gemeenten, zodat Nederlandse gezinnen altijd zeker zijn van energieleveranties. Voer marktwerking in en de energiebedrijven zullen in buitenlandse handen vallen. ‘Je moet er niet aan denken’, zei FNV Bondgenoten-voorman Henk van der Kolk afgelopen week in Het Financieele Dagblad. ‘Stel dat energie nog schaarser wordt, dan zal bijvoorbeeld een Duits bedrijf eerst de thuismarkt bedienen en dan pas zijn Nederlandse klanten van een overgenomen dochter.’ Precies, buitenlandse bedrijven zijn niet te vertrouwen.

Daarom is het ook zo goed dat buitenlandse oliemaatschappijen geen kans krijgen op de Nederlandse benzine- en dieselmarkt. Langs de vaderlandse snelwegen mogen alleen rijksbenzinepompen brandstof verkopen. Zo zijn de belangen van de Nederlandse automobilist veiliggesteld. Pompen van BP, Exxon of Total kunnen we hier niet gebruiken. Als het er op aankomt zullen die bedrijven auto’s met respectievelijk Brits, Amerikaans en Frans kenteken altijd eerst laten tanken.

De kinderopvang is ook zo’n sector die van marktwerking alleen maar slechter wordt. Niets is zo belangrijk als ons nageslacht, dus alleen de overheid mag erop passen. Zo doen we dat toch ook bij babyvoeding? Alleen potjes uit de gaarkeukens van de overheid en melkpoeder uit de staatsboerderijen zijn te vertrouwen. Als een bedrijf als Unilever of Danone zich met het eten van de allerkleinsten zou mogen bemoeien, ging het zeker mis.

Zo is het ook gevaarlijk om marktwerking toe te staan in het onderwijs. We laten innovatie toch ook niet over aan de marktkrachten? Het openbaar vervoer moet een overheidstaak blijven. Net als de productie en distributie van fietsen en auto’s. De overheid mag Schiphol nooit uit handen geven. Schiphol is de motor van de economie en strategisch van groot belang. We laten onze gasbel in Slochteren toch ook niet uitbaten door Shell en Exxon? En alleen dankzij de publieke omroep is er nog diversiteit in omroepland. Net zoals het aan de nieuws- en entertainmentsites van de overheid is te danken dat het internet geen grijze eenheidsworst is geworden.

Ook cultuur moet worden beoordeeld, bestuurd en gesubsidieerd door de staat. Rembrandt en Vermeer hadden zonder verregaande overheidsbemoeienis hun meesterwerken ook nooit geschilderd.

Als het belangrijk wordt, moet je de overheid inschakelen. Want die heeft als producent een onberispelijke staat van dienst. In het van overheidswege gerunde openbaar vervoer rijden alle bussen op tijd en zijn in de treinen altijd voldoende zitplaatsen. Op de rijkswegen rijdt het altijd lekker door. Het onderwijs is een schoolvoorbeeld van efficiëntie en klantgerichtheid. In de kinderopvang is plek voor ieder kind en wordt rekening gehouden met de wensen van ouders. Publieke omroepen zenden alleen kwaliteitsprogramma’s uit. En rond Schiphol kunnen alle bewoners rustig slapen. De energiebedrijven luisteren naar de klimaatzorgen van hun klanten en hebben besloten geen nieuwe kolencentrales te bouwen. Terwijl waterleidingbedrijven dankzij hun door de overheid gegunde monopoliemacht de prijzen sinds 2000 met slechts veertig procent hebben verhoogd.

Het is duidelijk: efficiëntie, klantgerichtheid en innovatie zijn te belangrijk om aan de markt over te laten.