Te eerlijk voor Duitsland

Leipzig - ‘Bundeswehr op de goede weg’, kopt de poster in het Zeitgeschichtliches Forum in Leipzig, die verder spreekt van een ‘stap op weg naar ontwapening’. Daaronder een foto: drie Duitse soldaten dragen een gevallen kameraad weg in zijn doodskist.

Het plakkaat is onderdeel van een nieuwe tentoonstelling in het historisch museum, over politiek en humor in Duitsland. Naast veel flauwe ddr-moppen is er ook aandacht voor taboe-thema’s. Zoals de spot over de 43 Duitse militairen die tot nu toe vielen in Afghanistan.
Dat er veel minder voor nodig is om de gemoederen rond die omstreden missie in beroering te brengen, heeft de deze week afgetreden president Horst Köhler ondervonden. Na een bezoek aan de ruim vierduizend Duitse soldaten in Afghanistan poogde hij in een radio-interview zijn landgenoten te overtuigen van het belang van de oorlog. ‘Een land van onze omvang, met zo'n oriëntatie op buitenlandse handel’, zei Köhler, ‘moet weten dat in het uiterste geval ook militaire inzet vereist is om onze belangen te waarborgen, bijvoorbeeld vrije handelsroutes.’
Köhler haakt in op een trend: nationalisme wordt acceptabel in Duitsland. Tijdens de eurocrisis kreeg de regering van Angela Merkel meermaals de kritiek enkel vanuit het Duitse eigenbelang te handelen. En de overwinning van de negentienjarige zangeres Lena Meyer-Landrut bij het Eurovisie Songfestival, afgelopen weekeinde, heeft het land in een zwart-rood-gouden feeststemming gedompeld. Dat belooft wat voor het WK deze zomer. ‘Jongens, nu moeten jullie de Lena doen!’ spoort boulevardkrant Bild de voetballers al aan.
Toch blijkt de eerlijke, maar ijskoude machtspolitieke inschatting van Köhler een brug te ver. Op defensieminister Zu Guttenberg na sprak de politiek direct schande van de ‘imperiale’ woorden die deden denken aan negentiende-eeuwse ‘kanonneerbootdiplomatie’. Met de weinige bijval die hij kreeg zal Köhler, die in zijn afscheidsrede van ‘misverstanden’ sprak, niet blij zijn geweest. ‘In Afghanistan riskeren Bundeswehr-soldaten hun leven voor de exportbelangen van grote bedrijven’, bevestigde een leider van Die Linke, de enige partij in de Bondsdag die zich tegen de militaire missie keert.
Hoe de Duitse buitenlandpolitiek dan wel uitgelegd moet worden, demonstreerde Köhlers geliefde voorganger Richard von Weizsäcker vorige week tegenover een gehoor van buitenlandse journalisten. Na waarschuwingen over Angelsaksische illusies in Afghanistan zei hij: ‘Maar één gang zullen wij niet maken, zoals de Nederlanders met hun terugtrekking hebben gedaan. De Alleingang.’