Commentaar: Romanmarkt

Te goed voor Oprah

Zijn we voor Franzen of voor Oprah? In de VS zijn dringender onderwerpen denkbaar voor een landelijke discussie, maar het spraakmakende deel der natie is allang blij dat het even niet over antrax gaat. Jonathan Franzen, schrijver van de succesvolle roman De correcties, had zich laatdunkend uitgelaten over het tv-programma van Oprah Winfrey nadat ze De correcties had uitgeroepen tot boek van de maand en de auteur had uitgenodigd voor haar talkshow. Menig schrijver kan slechts dromen van Winfreys zegen, goed voor zeker een half miljoen extra kopers, maar Franzen had bedenkingen. Niet alleen omdat het Oprah-logo werd verwerkt in het omslagontwerp van de nieuwe druk, maar ook gezien eerdere keuzen van de tv-koningin, waarvan sommige hem te middle of the road waren. Zijn werk hoorde thuis in de hogere regionen van de literatuur, liever niet in een psychobabbelkransje waar men allerhande trauma’s in vijf minuten tracht op te lossen.

Franzen had het over «hogere kunst» en dat bleek uit den boze in een land waar men kwantiteit graag voor kwaliteit houdt. Collega’s en columnisten vonden hem elitair, verwend, en verwaand. Uitgevers, die manuscripten bij voorkeur beoordelen op filmpotentieel, zeiden dat Oprah het goed bedoelt en dat ze erin slaagt boekbange kijkers aan te zetten tot lezen. Voor Winfrey waren Franzens opmerkingen aanleiding de uitnodiging in te trekken, en daarmee was de kans op een boeiend gesprek in haar praatprogramma verkeken.

Een zin in het persbericht waarmee ze Franzen uitzwaaide, moet de schrijver hebben bevestigd in zijn aarzelingen: «Het is nooit mijn bedoeling dat iemand zich niet op zijn gemak voelt.» Dat mag passen in het beleid van een warm hulpverlenend tv-programma, maar het heeft weinig van doen met kunst die ook de donkere kanten van het bestaan wenst te belichten.

Vijf jaar geleden citeerde de toen relatief onbekende Franzen in een essay over romankunst een tekst van Don DeLillo. Schrijven «is een vorm van persoonlijke vrijheid» en «bevrijdt ons van de massa-identiteit die overal om ons heen in de maak is».