Hugo Claus was 27 toen hij Onder het melkwoud van Dylan Thomas vertaalde. Ik kom daar op omdat het stuk onlangs opnieuw werd opgevoerd en in de recensies steevast dit wapenfeit wordt vermeld. Dat hij pas 27 was dus, en dat zijn vertaling, stammende uit 1957 alweer, nog immer ‘ongeëvenaard’ is. Op de middelbare school las ik Claus’ debuut, De Metsiers, en ik weet niet waar ik toen meer van onder de indruk was: van dat zompige boerenverhaal, wat ik ook niet helemaal begreep maar naar ik later zou merken was dat deel van Claus’ magie, of van het feit dat hij 19 was toen hij dit schreef. Negentien.
‘Will you take this woman to be your awful wedded wife?’ werd door Claus vertaald als ‘Neemt gij deze vrouw tot uw vettige echtgenote?’
Ongeëvenaard, maar waarschijnlijk heeft niemand ook maar geprobeerd het ‘waagstuk van de vertaling’ zoals Claus het zelf noemde, te verbeteren. Voor echte waagstukken moet je jong, roekeloos en onbevangen zijn, ben ik bang. Daarna ga je alleen maar te lang nadenken over de dingen.
Ik ben niet echt geobsedeerd door leeftijden, maar ik denk er wel geregeld aan. Ik maak vaak rekensommetjes, meestal dezelfde rekensommetjes, omdat ik ook vaak weer vergeet wat ik eerder heb uitgerekend. Alleen al daarom komt die obsessie niet echt van de grond. Zo kan ik iedere keer verbaasd dan wel gerustgesteld constateren hoe het zit met de leeftijd van Naomi Watts en die van Julianne Moore, en sta ik er altijd weer van te kijken hoe oud Henry James was toen hij The Portrait of a Lady schreef, en Virginia Woolf toen ze de rivier in liep.
Het is inderdaad een makkelijk te omkaderen terrein waarop mijn niet-obsessie zich afspeelt.
Narcistisch. Dat woord kwam ik steeds tegen toen ik in de schoolbibliotheek dingen ging opzoeken over Claus. Ik had een strakke zwarte ribbroek aan en een te groot geruit overhemd waarvan de bovenste twee knopen waren vervangen door veiligheidsspelden. Ik had geen idee wat narcistisch betekende.
Afgelopen week ging ik naar de film. Zaterdagavond, ouderwets lange rijen voor de kassa, opgewonden gezoem. De hele zaal zat vol, alom vrolijk openploppende beugelflesjes Grolsch die elkaar tot allengs joliger openploppen opjoegen. Ik was met stip de oudste aanwezige, maar dat was niet wat ik zat uit te rekenen tijdens de film. De film die zich overigens voortsleepte als een oud wijf dat teert op haar even oude trukendoos.
Ik probeerde me te herinneren wanneer de regisseur zijn vorige film had gemaakt, en hoe oud hij toen was, en hoe oud hij was toen hij zijn meesterwerk afleverde, alhoewel, de film erna was toch ook heel goed, hoe oud was hij toen dan, en wat was het nou ook weer dat de vriendin de dag ervoor aan mij had gezegd, de vriendin die overigens precies één dag jonger is dan ik en dat haar hele leven zal blijven, op zich iets onbetekenends, maar toch was het een soort bezegeling van onze destijds nog tastende vriendschap toen we daar achter kwamen, een gedenkwaardig moment, hoeveel jaar geleden is dat inmiddels al niet, zo dacht ik voort, en wat zei zij nou over V.S. Naipaul, wiens autobiografie ze net had gelezen, ze zei dat overigens nadat ik iets had gezegd over een Nederlandse schrijver, over diens nieuwe roman, naar aanleiding waarvan ik tegen haar zei: misschien ben je op een bepaald moment wel uitgeschreven, hoeveel romans kan een schrijver eigenlijk in zich bergen, en zij had toen gezegd dat volgens Naipaul… Maar dat wist ik dus niet meer. Wel herinnerde ik me in dezelfde ademtocht, vechtende tegen de verveling jegens de film en ergernis jegens het geplop, dat ik ooit een pophistoricus interviewde, en dat ik welgemoed had opgemerkt dat het toch een wonder was tot op welke leeftijd popartiesten actief waren, en dat hij toen nuchter had gezegd, niet veroordelend, niet blij, alleen maar nuchter: ze kunnen niks anders.
Misschien is hij gewoon wel over zijn hoogtepunt heen, dacht ik in die bios, niet veroordelend, niet blij, maar ook niet nuchter want ik was bezig de neiging te onderdrukken mijn buurman te wurgen die eindelijk had ontdekt hoe hij deel kon nemen aan het plopverkeer.
Tot op het toilet aan toe – ‘subliem!’ hoorde ik aan gene zijde van mijn wc, ‘briljant!’ – dacht ik: misschien heeft een regisseur ook maar een beperkt aantal films in zich. Wanneer ben ik begonnen met dat vermaledijde rekenen en hoe lang heb ik zelf eigenlijk nog?
Dylan Thomas maakte zelf overigens de opvoering van zijn eigen stuk niet meer mee. ‘Is the bloody man dead?’ kwam zijn vrouw Caitlin het New York Hospital binnenstormen waar Thomas was opgenomen na stevig te hebben ingenomen tijdens de repetities. En inderdaad, hij was dood, 39 jaar oud. Negenendertig.