Buitenland

Te voorzichtig?

Historische krantenkoppen deze dagen. The New York Times op maandag 14 december: ‘Amerika begint zijn meest ambitieuze vaccinatieprogramma ooit’, met daarbij een afbeelding van Sarah Lindsey, werkzaam in de verpleging, die een prik krijgt toegediend. Eerder stonden in Engelse kranten vergelijkbare berichten. Ook in Canada kunnen de mouwen worden opgestroopt.

Europa, ondertussen, moet langer wachten. Goedkeuring voor de eerste vaccins verwacht het Europees Medicijn Agentschap (EMA) verderop in december. De krantenkoppen in de Europese lidstaten gaan enkel over nieuwe lockdowns. Zijn de Amerikaanse, Engelse en Canadese medische autoriteiten te voorbarig of is het EMA te voorzichtig?

Het antwoord op die vraag zal zich in de komende maanden uitwijzen, en zal politieke gevolgen hebben. Het Verenigd Koninkrijk besloot op eigen houtje vaccins goed te keuren met een noodprocedure, wat mag binnen de EU-regels die daar nog net gelden. In enkele gevallen leidden de inentingen tot een allergische reactie. Het Britse vaccinatieprogramma loopt daardoor vertraging op, maar gaat wel door. In de weken waarin het EMA verder onderzoek doet, zullen ook honderdduizenden Amerikanen gevaccineerd worden. In dit soort situaties telt iedere week. Samenlevingen snakken naar verlossing en uit prudentie stelt de EU het geduld langer op de proef dan vergelijkbare landen. Als straks overal het inenten is begonnen, zullen de EU-leiders moeten uitleggen waarom wij er langer over deden.

Een antwoord zal zijn dat EU-burgers iets belangrijks terugkrijgen voor hun wachten. In het VK zijn de farmaceuten gevrijwaard van hun aansprakelijkheid omdat het vaccin een noodgoedkeuring kreeg. Mocht er iets misgaan in de rest van de EU, dan kunnen de fabrikanten daar verantwoordelijk voor worden gehouden. Ook zal worden uitgelegd dat er in Europa moet worden gecoördineerd met 27 lidstaten, en dat in de VS de medicijnautoriteiten slechts met één regering hoeven te overleggen. Tegelijk onderstreept die boodschap het klassieke Europese probleem van gebrek aan efficiëntie.

De Europese vaccinoperatie is grondig voorbereid

Vooruitlopend op deze discussie zegt het EMA dat voorzichtigheid geboden is om het vertrouwen van de Europese burger in het vaccin te winnen. Dat er diepe achterdocht heerst is waar. In Frankrijk, bijvoorbeeld, zegt iets meer dan de helft van de bevolking het vaccin te zullen nemen. Het land van Pasteur is historisch weigerachtig om zich tegen ziekten te beschermen. In de negentiende eeuw liep etatistisch Frankrijk decennia achter op liberaal Groot-Brittannië in het verplichten van een pokkenvaccin. Ook in andere Europese landen staan veel inwoners niet open voor het vaccin. Het is onwaarschijnlijk dat de extra weken het wantrouwen zullen wegnemen.

Ook in de VS en het VK is er vaccinscepsis, maar daar wordt de omgekeerde calculatie gemaakt: het spoedig beschikbaar maken van het vaccin is juist een manier om vertrouwen in de overheid te versterken, zeker als je ook probeert goede sier te maken met het snelle werk. ‘Operation Warp Speed’ was de Star Trek-achtige naam die de regering-Trump gaf aan het vaccinprogramma. De eerste Britse man die werd ingeënt heette William Shakespeare. Europa kijkt misschien neer op dit soort Angelsaksische symboolpolitiek, maar anonieme bureaucraten alleen zijn niet genoeg om het publiek ervan te overtuigen dat er belangrijk werk is verricht ten dienste van de volksgezondheid.

Zo dreigt de corona-uitbraak Europa opnieuw in een bleek daglicht te stellen. Bij de uitbraak van de pandemie was het ieder land voor zich. Het economisch noodprogramma voor de eurolanden liep vertraging op door de hardnekkige onwilligheid van de rijkere landen om minder robuuste economieën te helpen. Juist op het moment dat de EU zich kon presenteren als een superieur verband overwon de nationalistische impuls.

Het kan deze keer anders gaan. De Europese vaccinoperatie is grondig voorbereid. Er is gezamenlijk ingekocht en de doses zullen naar rato van de bevolking verdeeld worden. Landen kunnen overschotten delen met andere waar een tekort heerst. Het is in deze pandemie een laatste kans om zich te bewijzen als politieke eenheid die resultaten oplevert voor haar burgers omdat de handen ineen worden geslagen. De EU claimt goede interne logistiek en betrouwbare procedures als haar bijzondere kenmerken. In naam van haar voortbestaan is het te hopen dat de inwoners van de EU straks niet hoeven te klagen dat ze langer dan anderen hebben moeten wachten op een glimp van licht aan het einde van de tunnel.