Teheran als tijdbom

Lange tijd, misschien wel dit hele jaar, heeft Iran niet op de lijst van de grootste westerse zorgen gestaan, maar de afgelopen weken begint het nieuws over president Ahmadinejad en zijn kernwapen in aanbouw zich weer te verdichten. Zelf ontkent hij dat Iran de bom wil hebben, de Iraanse atoomindustrie dient alleen vreedzame doeleinden, maar dan laat hij zich weer ontvallen dat hij Israël van de kaart wil vegen.

In Washington en Tel Aviv wordt ernstig rekening gehouden met dit zwartste scenario, ook al zou zo'n kernaanval een genadeloze wraak tot gevolg hebben en de ondergang van Iran betekenen, om te beginnen. De afgelopen paar jaar zijn goede resultaten bereikt met cyberaanvallen op de Iraanse installaties. Door de drones, de steeds beter wordende onbemande vliegtuigjes, wordt een preventieve aanval steeds goedkoper. Maar de potentiële tegenstander is van dit alles niet onder de indruk.
Volgens het recentste rapport van het IAEA, het Internationaal Atoomagentschap van de Verenigde Naties, heeft Iran geslaagde experimenten uitgevoerd met de ontstekingsmechanismen voor een kernwapen. Dit rapport is niet gepubliceerd. Het agentschap wil Iran niet beschuldigen maar de gegevens in eerste aanleg gebruiken om het land meer inlichtingen te vragen, over ‘mogelijke militaire dimensies van het programma’. Teheran zal zeggen dat alles wat het IAEA beweert uit de duim is gezogen, omdat het geen bronnen noemt die het bewijs van de beschuldigingen kunnen leveren. Rusland en China zeggen dat de VN op de verkeerde weg zijn omdat op zo'n manier het Iraanse standpunt wordt verhard en een averechts resultaat wordt bereikt. Deze benadering van de VN biedt dus geen uitzicht.
Wat kan de Amerikaanse regering verder doen? Een boycot van Iran afkondigen. Dit zou betekenen dat ook de export van olie wordt afgesloten. In Amerika kost olie op het ogenblik 93 dollar per vat. Zal Obama, die wanhopig tegen de economische crisis vecht, dit risico willen nemen? Onwaarschijnlijk. Zo dreint deze crisis in wording verder, nu grotendeels buiten de aandacht van de westelijke publiciteit omdat we genoeg hebben aan onze eigen problemen, de Occupy-beweging, Griekenland, wat hebben we verder. Een bijkomend verschijnsel van onze crisis is dat we de rest van de wereld uit het oog verliezen, We worden provincialer. Intussen gaan de Iraniërs met hun kernfabrieken dieper onder de grond. Toen Obama aantrad als president werd geschat dat ze in staat waren één bom te maken. Volgens het IAEA zijn het er nu vier.
Het is dus geen theoretische zwartkijkerij als we ons afvragen wat er zou gebeuren als Ahmadinejad, bezeten door zijn waandenkbeelden, zou besluiten een kernbom tegen Israël te gebruiken, misschien eerst nog niet feitelijk, maar als chantagewapen. Er zijn een paar mogelijkheden. Israël neemt het zekere voor het onzekere en geeft de eerste klap. Daar is niet eens een atoomwapen voor nodig; een conventioneel precisiebombardement heeft waarschijnlijk ook het bedoelde effect. Maar dat zou niet het enige zijn.
Zo'n aanval zou in de hele regio de meest ontwrichtende gevolgen kunnen hebben. Ten eerste moeten we erop rekenen dat de hele regio zich niet alleen tegen Israël maar tegen het hele Westen zou keren. De Arabische lente, die misschien op den duur een matigende invloed op het islamisme kan hebben, wordt verdrongen door een fanatieke anti-Israël-beweging. Hamas en Hezbollah hervatten de intifada. Er is een kans dat in het groeiend internationaal tumult de olie producerende landen een nieuwe boycot tegen het Westen afkondigen. Die treft ons dan terwijl we ons proberen te herstellen van de economische crisis. Dit is allemaal niet ondenkbaar. Uitwerking van dit scenario laat ik aan de verbeeldingskracht van de lezer over.
De verhouding van het Westen tot Iran doet in principe denken aan die tussen de twee machtsblokken in de Koude Oorlog. Het Oostblok en het Westen waren in staat tot wederzijdse vernietiging. Maar in de loop van veertig jaar ontwikkelden zich spelregels, de bewapeningswedloop ging ongeremd verder maar had geen vernietigende gevolgen door het besef van beide partijen dat bij het daadwerkelijk gebruik van de kernwapens de oorlog geen overwinnaar zou hebben. Dankzij een lange reeks topconferenties is er ten slotte geen vernietigende oorlog uitgebroken.
De verhouding tussen Iran en het Westen is heel anders dan die tussen het sovjetblok en het Westen, maar alle verschillen in aanmerking genomen is er toch één betrekkelijke overeenkomst. Bij een uitbarsting zal het regime van Ahmadinejad het niet overleven, terwijl het Westen en in nog veel grotere mate Israël met gigantische problemen uit de strijd te voorschijn zullen komen. Ahmadinejad staat in eigen land niet sterk. Door een politiek van containment, zoals in de Koude Oorlog, wordt hij gaandeweg zwakker. Dat vergt van het Westen zelfbeheersing. Laat onze publieke opinie niet door razernij bezeten worden, zoals tien jaar geleden. Give him rope, dan hangt hij zichzelf op.