Buitenland

Teleurstelling

Normaal zou een tussentijdse verkiezing voor een parlementszetel in het Britse Hartlepool weinig aandacht trekken, maar de nederlaag die Labour daar afgelopen week leed is van grote betekenis. Het verlies van een zetel die al decennia als bijna vanzelf aan Labour toeviel, onderstreept dat uitsterven dreigt voor sociaal-democratische partijen.

Kort nadat Boris Johnson een overwinningsrondje had gemaakt samen met de eerste Conservatieve parlementariër die de havenstad ooit afvaardigde, ging er een filmpje rond waarin een oudere kiezer uit Hartlepool sprak. ‘Het gaat terug tot je vader en je grootvader. Je stemt Labour omdat je working class bent’, zei hij. ‘Nu zijn we aanbeland bij een fase waarin je voor jezelf mag denken. We hebben genoeg gehad van Labour.’

Hiermee zijn alle lijvige traktaten waarin sociaal-democraten zich op hun toekomst beraden samengevat. Kiezers hebben er genoeg van. Daar kan geen ‘nieuw verhaal’ tegenop. Labour probeerde het met Corbyn, en opeenvolgende Conservatieve premiers konden elkaar de hand schudden bij de wisseling op Downing Street 10. Corbyn werd te radicaal bevonden, er kwam een meer doorsnee kandidaat in de gedaante van Keir Starmer, en de partij raakte prompt een zetel kwijt in ‘the red wall’, het gebied waar Labour zich veilig achtte. Nu wordt Starmer weer ‘gebrek aan visie’ verweten.

De kiezers in Hartlepool hadden specifieke redenen voor hun onvrede, in het bijzonder de sluiting van het lokale ziekenhuis waar een handtekening in rode inkt onder stond. Dit soort teleurstelling klinkt bij sociaal-democratische kiezers waar dan ook in Europa. Te vaak is er meegewerkt aan rechts beleid, of heeft oppositie voeren te weinig uitgehaald.

‘Hier rust de sociaal-democratische massapartij’

De Tories haalden nauwelijks meer stemmen in Hartlepool dan bij vorige verkiezingen. Hun overwinning was vooral het gevolg van het wegblijven van kiezers voor de tegenpartij. Het probleem van Labour is daarmee veel groter dan een gebrek aan wervende ideeën. Ze zijn overbodig geworden in de ogen van hun trouwste kiezers. En dus haken die af terwijl er geen nieuwe aanwas voor in de plaats komt. ‘De uitdaging voor Labour is hoe een nieuwe generatie kiezers aan zich te binden’, concludeerden de politieke wetenschappers Tarik Abou-Chadi uit Zürich en Jane Gingrich uit Oxford in The Guardian. Nuttig advies, maar het is rijkelijk laat.

Het verhaal dat Hartlepool vertelt, slaat op alle Europese sociaal-democraten. De Franse Parti Socialiste haalde acht procent bij de vorige Franse verkiezingen. De partij van mobilisatie en organisatie krijgt nauwelijks voet aan de grond in het Frankrijk van de politieke bewegingen. De SPD in Duitsland heeft er sinds de Tweede Wereldoorlog niet zo slecht voor gestaan. In Nederland bleek klassieke sociaal-democratische thema’s in de etalage zetten niet voldoende om de PvdA weer groot te maken. Ondertussen steunen grote delen van de kiezers de idealen die tot de sociaal-democratische canon behoren, zo concludeerden Abou-Chadi en Gingrich. Een robuuste verzorgingsstaat is populair, net als bescherming voor werknemers en goede publieke voorzieningen. Als kiezers dat willen, maar niet stemmen op de sociaal-democratische partij, dan ligt het probleem op een gegeven moment toch echt bij de partij.

De Green Party groeit ondertussen rap in het VK. In Bristol, ook een Labour-bolwerk, werden ze afgelopen week de grootste in het stadsbestuur. Het scenario ‘rood verschiet naar groen’ kennen we ook uit andere Europese democratieën. Het is een zoveelste signaal dat een aparte sociaal-democratische partij bijna geen bestaansrecht meer heeft. In Frankrijk lijkt die les te worden getrokken en overwegen de linkse partijen een gezamenlijke kandidaat bij komende verkiezingen. De PvdA probeerde het op eigen houtje, en Nederland kijkt andermaal tegen versnipperd links aan.

Sociaal-democratische ideeën hebben alle toekomst, maar daar zijn de partijen die ze uitvonden niet per se voor nodig. In Londen werd Sadiq Kahn opnieuw burgemeester, met een sociale agenda maar zonder nadruk op zijn Labour-partij. Het moment komt nabij dat nostalgie naar succes de overhand krijgt bij de sociaal-democraten, en dat is nooit een goede basis voor politiek. Misschien is Hartlepool een mooie plek voor het onvermijdelijke gedenkteken. ‘Hier rust de sociaal-democratische massapartij. Ze maakte de twintigste eeuw groot.’ Als kan worden toegevoegd ‘en vormde daarna een succesvol nieuw verbond’, is het geen monument om bij te staan huilen.