Televisie

De Joodse Raad voorzag mensen die 24 uur in de Hollandse Schouwburg hadden gezeten, maar voorlopig werden vrijgelaten omdat het deportatiequorum was gehaald, van allernoodzakelijkst huisraad: zo snel waren soms huizen door buren leeggehaald. Aldus Lipschits in Willy Lindwers treurigmakende Zij deden hun plicht (Tros). Hoewel die tweedelige documentaire niet zozeer «nieuws» bood, als wel een in grote lijnen bekend verhaal vertelde, was ze daarom niet minder onthullend en schokkend. Feiten en cijfers mogen bekend zijn, ze komen pas tot leven in persoonlijke verhalen. Die werden hier volop verteld door een enkel overlevend slachtoffer maar vooral door de ‘omstanders’ die door hun beroep betrokken raakten bij vervolging en roof en wier «plichtsbesef soms overging in medeplichtigheid». De voormalige klerk van een notariskantoor vertelt dat «joodse» huizen vooral werden gekocht door sympathisanten van de bezetter. «Gelukkig», denkt de argeloze kijker. «Want goede Nederlanders dachten: als die Duitsers verslagen zijn dan zijn we in de aap gelogeerd als we dat gekocht hebben.» Gewoon, een keurige oude man in Drenthe, goed vaderlander, in 2000. Diezelfde getuigenissenprecisie maakte Het laatste Joegoslavische elftal van Vuk Janic (NPS) tot een aangrijpend document. Cynisch gezegd een «gouden vondst» om de groep topvoetballers die in '87 juniorenwereldkampioen werd, te laten vertellen over het uiteenvallen van land en ploeg. Van de enorme brei wedstrijdbeelden die die sport oplevert blijven er een paar hangen - vooral de fraaiste of voor eigen land beslissende doelpunten. Maar Kroatië-Joegoslavië, beslissend voor plaatsing voor het lopend EK, haalde niet voor niets naast sportprogramma’s overal ter wereld ook de journaals. Door Janic’ documentaire krijgen scoreverloop en overtredingen een ongekende lading. Savicevic praat kalm voor de wedstrijd over wat komen gaat. Buiten beeld roept een Kroaat «klootzak». Even valt de topper stil. Dan barst een rioolstroom van woorden los met als kern dat hij hem, vuile Kroatische flikker, in zijn laffe bek zal neuken. Homohaat als voertuig voor etnisch-nationalistische razernij. Een minuut getier die de keerzijde vormt van Bobans hysterische liefdesverklaring aan +moeder Kroatiæ+ voor wie hij wil sterven. Ook die oorlog zal nooit afgelopen zijn.